«កុំយកបញ្ហាកោះគុត និងជម្លោះព្រំដែនដីគោកមកនិយាយឱ្យសោះ» យើងនិយាយតែជម្លោះដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នាបានហើយ។ នេះតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់តំណាងភាគីថៃលោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ។

តាមការសង្កេតរបស់ខ្ញុំ កម្ពុជា-ថៃ បានប្តេជ្ញាចិត្តរួមគ្នារួចជាស្រេចក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នាដោយសន្តិវិធី និងយកច្បាប់អន្តរជាតិជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា នៅប្រទេសសិង្ហបុរី។

កម្ពុជា សង្ឃឹមថាការដោះស្រាយផ្អែកលើយន្តការដែលបានកំណត់ព្រំដែនទឹកសម័យទំនើបរបស់កម្ពុជា ត្រូវបានកំណត់ឡើងតាមរយៈអនុសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ និង ១៩០៧ រវាងបារាំង-សៀម និងការដោះស្រាយដោយចាប់បង្ខំក្រោមគណៈកម្មាធិការផ្សះផ្សានេះ អាចជួយ​សម្រេចលទ្ធផលស្មើរគ្នា ជជែកគ្នាឈរលើសុឆន្ទៈពិតប្រាដក និងគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក។ ជាពិសេសឈរលើស្មារតីរួម ចូលរួមកសាងសន្តិភាព និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់ ចីរកាល និងយូរអង្វែង។

ចំណែកភាគីថៃឯណោះវិញ ក៏មិនខុសពីការប្តេជ្ញាចិត្តពីកម្ពុជាប៉ុន្មានដែរក្នុងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិដោយមិនងាករេ ប៉ុន្តែខ្ញុំយល់ឃើញថា ថៃកំពុងបំផ្លាញកេរ្តិ៍ឈ្មោះខ្លួនឯងតាមរយៈការលុបកិច្ចព្រមព្រៀងព្រំដែនទឹកដោយឯកតោភាគី ហើយចោទកម្ពុជា នៅចំពោះមុខគណៈកម្មការផ្សះផ្សាថាជាដើមចមមិនអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយ ហើយគ្មានឆន្ទះការទូតនយោបាយជាមួយថៃ។

ខ្ញុំសូមឆ្លើយតបក្នុងនាមអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជាម្នាក់ថា កម្ពុជាមានឆន្ទះពេលលេញ និងស្មោះត្រង់ក្នុងយន្តការការទូតក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលអាចរក្សាអាយុជីវិតប្រជាជនទាំងពីរ ស្ថេរភាព និងជៀសវាងការបំផ្លិចបំផ្លាញ ប៉ុន្តែថៃគឺគ្មានឆន្ទះសម្រេចចិត្តក្នុងការប្រើច្បាប់អន្តរជាតិជជែកជាមួយកម្ពុជា ជាក់ស្តែងការទូតថៃទៅមុខទៅក្រោយ ក្រឡិចក្រលុច​ ត្រឡប់ត្រលិន (ដូចជំនួបទ្វេភាគីជាង៦ខែកន្លងមកគ្មានលទ្ធផលអ្វីសោះ)។ ដូចនេះ កម្ពុជាយល់ថាជំនួបទ្វេភាគឺ មិនអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយរួមស្របតាមស្ថានការណ៍ជាក់ស្តែងនោះឡើយ បញ្ហានេះមានតែដំណើរការផ្សះផ្សាដោយចាប់បង្ខំតែប៉ុណ្ណោះទើបអាចដោះស្រាយបានលឿនសហ័ស ស្ថេរភាព និងយូរអង្វែង។

ជាមួយគ្នានេះ ខ្ញុំសង្ឃឹមថាកម្ពុជា-ថៃ នឹងស្វែរកកិច្ចព្រមព្រៀមមួយដ៏មានសក្តានុពលដោយឈរលើប្រយោជន៍រួមរវាងប្រទេសទាំងពីរ ដូចឯកឧត្តម ប្រាក់ សុខុន លើកឡើងថា «ភាគីទាំងពីរនឹងសម្រេចលទ្ធផលដោយសមធម៌ ជជែកដោយសុឆន្ទៈ និងគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក»។ ខ្ញុំរំពឹងទៀតថា កម្ពុជា-ថៃ ក៏អាចប្រើវិធីសាស្រ្តដូចគ្នាទៅនឹង ដំណើរការផ្សះផ្សាជម្លោះនៅសមុទ្រទីម័រ និងប្រទេសអូស្ត្រាលី នៅថ្ងៃទី៦ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៨ ភាគីទាំងពីរបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាស្តីពីការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រនៅក្នុងសមុទ្រទីម័រ (ហៅកាត់ថា «សន្ធិសញ្ញាស្តីពីព្រំដែនសមុទ្រ») ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការកំណត់ព្រំដែននៃខ្ពង់រាបបាតសមុទ្រ និងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ (EEZ) ហើយបញ្ចប់ដោយជោគជ័យនូវដំណើរការផ្សះផ្សា និងជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋទាំងពីរ។

សហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រកាសថាខ្លួនកំពុងរឹតបន្តឹងទណ្ឌកម្មលើក្រុមហ៊ុនជាច្រើន និងបុគ្គល ដែលធ្វើអាជីវកម្មជាមួយប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលបង្កឱ្យមានប្រតិកម្មយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ប្រទេសចិន ជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់មួយរបស់ទីក្រុងតេអេរ៉ង់។
អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន លោក Lin Jian បានធ្វើសន្និសីទសារព័ត៌មានមួយកាលពីថ្ងៃអង្គារ ដោយរិះគន់ចំណាត់ការរបស់ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនថា ពុំមានមូលដ្ឋានសម្រាប់ចំណាត់ការនេះនៅក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិទេ ហើយប្រទេសចិនប្រឆាំងដាច់ខាតចំពោះទណ្ឌកម្មខុសច្បាប់ និងជាឯកតោភាគីនេះ។ លោកបាននិយាយបន្ថែមថា កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់ទីក្រុងប៉េកាំងជាមួយអ៊ីរ៉ង់ «ធ្វើឡើងក្នុងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយមិនគួរត្រូវបានជ្រៀតជ្រែក ឬរំខានឡើយ»។

ប្រតិកម្មនេះ កើតឡើងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិក លោក Scott Bessent បានប្រកាសពីចំណាត់ការនេះកាលពីថ្ងៃចន្ទ។ លោកបាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងមានចំណាត់ការ «វាយប្រហារផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច» ប្រឆាំងទំនាក់ទំនងហិរញ្ញវត្ថុរបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់នៅជុំវិញពិភពលោក។ លោក Bessent បានព្រមានថា ប្រទេសដែលរំលោភលើទណ្ឌកម្មនេះ អាចត្រូវបានដកចេញពីប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចមានមូលដ្ឋានលើប្រាក់ដុល្លារ។
កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនៅតែកំពុងដំណើរការដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយការទូតចំពោះជម្លោះរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់។ កងទ័ពប៉ាគីស្ថានបាននិយាយថា មេបញ្ជាការរបស់ខ្លួន លោក Asim Munir បានធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ខណៈអ្នកសម្របសម្រួលសំខាន់ៗក៏បានជួបជាមួយមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អ៊ីរ៉ង់ រួមទាំងប្រធានាធិបតី លោក Masoud Pezeshkian ប្រធានសភា លោក Mohammad Bagher Ghalibaf និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិជាន់ខ្ពស់ លោក Mohsen Rezaee៕

លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីសិង្ហបុរី Lawrence Wong បានប្រកាសកាលពីថ្ងៃទី២៣សីហានេះថា កុមារសិង្ហបុរីម្នាក់ៗ នឹងទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ដោយផ្ទាល់ប្រមាណ ៥៥ ១៤០ដុល្លារអាមេរិក រហូតដល់ពួកគេមានអាយុគ្រប់ ១៧ឆ្នាំ។

លោកបានបញ្ជាក់ថា គម្រោងថ្មីនេះ នឹងផ្តល់ការគាំទ្របន្ថែម មិនត្រឹមតែនៅពេលកុមារទើបកើតមកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែនឹងគាំទ្រក្នុងអំឡុងពេលដែលពួកគេធំធាត់ដែរ។ កញ្ចប់ថវិកានោះ នឹងរួមបញ្ចូលនូវសមាសភាគផ្សេងៗដូចជា កាដូសាច់ប្រាក់ ប្រាក់ឧបត្ថម្ភសេវាសុខាភិបាល (MediSave) ឥណទានកុមារ និងផ្សេងៗទៀត។

លោកបានហៅគម្រោងថ្មីនេះថា កញ្ចប់គាំទ្រកុមារសិង្ហបុរី ពោលគឺជាគម្រោងដែលនឹងបង្រួម ហើយចូលមកជំនួសឱ្យការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានផ្តល់ជូនតាមរយៈគម្រោងប្រាក់ឧបត្ថម្ភទារក និងគម្រោងគ្រួសារ ដែលមានសមាជិកច្រើន។

គិតត្រឹមខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ មានកុមារច្រើនជាង ៦១០ ០០០នាក់ ដែលមានអាយុ ១៧ឆ្នាំ និងតិចជាងនេះ នៅតាមគ្រួសារសរុបប្រមាណ ៣៨០ ០០០គ្រួសារ នឹងទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីគម្រោងកញ្ចប់ថវិកានេះ៕