តុលាការពិសេសមួយរបស់ប្រទេសឥណ្ឌាបានកាត់ទោសប្រហារជីវិតឧទ្ទាមម៉ៅនិយម (Maoist) ចំនួន ១០នាក់ ពាក់ព័ន្ធនឹងការវាយប្រហារដោយស្ទាក់ផ្លូវលើក្បួនរថយន្តមួយកាលពីឆ្នាំ ២០១៣ ដែលបានបណ្តាលឱ្យមនុស្ស ២៧ នាក់ស្លាប់ រួមទាំងសមាជិកនៃគណបក្ស Congress ផងដែរ។

ទីភ្នាក់ងារស៊ើបអង្កេតជាតិរបស់ឥណ្ឌា (NIA) បានឱ្យដឹងកាលពីថ្ងៃពុធថា ក្រុមឧទ្ទាមម៉ៅនិយមទាំងនោះត្រូវបានរកឃើញថាមានទោសលើបទល្មើសជាច្រើន រួមទាំងការសមគំនិត និងការធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងរដ្ឋ មុនពេលត្រូវបានកាត់ទោសប្រហារជីវិត។

ចលនាឧទ្ទាមម៉ៅនិយមដែលមានរយៈពេលជិត ៦ ទសវត្សរ៍មកហើយនេះ ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ និងបានសម្លាប់មនុស្សជាង ១២,០០០ នាក់ ធ្លាប់ត្រូវបានអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ចាត់ទុកថាជាការគំរាមកំហែងសន្តិសុខផ្ទៃក្នុងដ៏ធំបំផុតដែលប្រទេសឥណ្ឌាបានជួបប្រទះ។

ប៉ុន្តែចលនាឧទ្ទាមនេះត្រូវបានបង្ក្រាបដោយជោគជ័យ បន្ទាប់ពីមានប្រតិបត្តិការយោធាជាបន្តបន្ទាប់នៅទូទាំងតំបន់ “Red Corridor” (ច្រករបៀងក្រហម) ដែលជាតំបន់ដែលក្រុមឧទ្ទាមបានរារាំងអំណាចរដ្ឋាភិបាល និងបង្កើតរដ្ឋបាលស្របគ្នារបស់ខ្លួន។

ការវាយប្រហារដោយប្រើមីន និងអាវុធកាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៣ បានកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃដាច់ស្រយាលមួយនៃរដ្ឋ Chhattisgarh ភាគកណ្តាលប្រទេស ដែលបានសម្លាប់ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់របស់គណបក្ស Congress នៅក្នុងរដ្ឋនោះស្ទើរតែទាំងស្រុង។

យោងតាមទីភ្នាក់ងារ NIA បានបញ្ជាក់នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា ក្រុមអ្នកវាយប្រហារបានបំផ្ទុះគ្រាប់បែក បាញ់រះដោយមិនរើសមុខ និងគប់គ្រាប់បែកដៃទៅលើក្បួនរថយន្តនោះ។

ទីភ្នាក់ងារនេះបានឱ្យដឹងថា សមាជិកក្រុមម៉ៅនិយមទាំង ១០ នាក់នោះបានចូលរួមក្នុង «ការសមគំនិតប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋដើម្បីវាយប្រហារ និងសម្លាប់ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់របស់គណបក្ស Congress និងបុគ្គលិកសន្តិសុខ»។

គូសបញ្ជាក់ថា ប្រទេសឥណ្ឌាអនុវត្តទោសប្រហារជីវិតតាមរយៈការចងក ទោះបីជាការអនុវត្តជាក់ស្តែងកម្រនឹងកើតឡើងក៏ដោយ។

ការប្រហារជីវិតចុងក្រោយនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាបានធ្វើឡើងនៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២០ នៅពេលដែលបុរស ៤ នាក់ដែលត្រូវបានកាត់ទោសពីបទចាប់រំលោភជាក្រុម និងសម្លាប់ស្ត្រីម្នាក់នៅលើរថយន្តក្រុងក្នុងទីក្រុង Delhi កាលពីឆ្នាំ ២០១២ ត្រូវបានគេប្រហារជីវិតដោយការចងក នៅក្នុងករណីមួយដែលបានបង្កឱ្យមានការតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំងក្លាទូទាំងប្រទេស៕

ប្រទេសហ្វីជី (Fiji) បានប្រកាសពីវិបត្តិជំងឺអេដស៍ (HIV) កម្រិតជាតិ ខណៈដែលការឆ្លងតាមរយៈការរួមភេទ និងការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនខុសច្បាប់បានរួមចំណែកដល់ការរីករាលដាលនៃមេរោគនេះ ដែលបច្ចុប្បន្នប៉ាន់ប្រមាណថាមានមនុស្សពេញវ័យម្នាក់ក្នុងចំណោម ៦០នាក់នៅក្នុងប្រទេសប៉ាស៊ីហ្វិកមួយនេះកំពុងឆ្លងមេរោគ។

អាជ្ញាធរបានឱ្យដឹងថា ចំនួនករណីឆ្លងជំងឺអេដស៍ ដែលត្រូវ​បានរកឃើញថ្មីបានកើនឡើងដល់ ២,០១៦ករណីនៅឆ្នាំ ២០២៥ ដែលជាតួលេខខ្ពស់ជាង ១៦ដងធៀបនឹងកម្រិតដែលបានកត់ត្រានៅឆ្នាំ ២០១៩ ហើយពួកគេបានប្តេជ្ញាអនុវត្តវិធានការឆ្លើយតបដោយមានការចូលរួមពីគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល។

រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាល លោក Atonio Lalabalavu បានប្រកាសជាផ្លូវការនូវភាពអាសន្នជាតិទាក់ទងនឹងមេរោគអេដស៍នៅក្នុងប្រទេសហ្វីជី។

លោកបានបន្តថា «ការសម្រេចចិត្តនេះទទួលស្គាល់ពីភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃការរីករាលដាលនៃជំងឺនេះ និងតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់ការឆ្លើយតបជាលក្ខណៈសម្របសម្រួលជាបន្ទាន់ ដែលប្រទេសជាតិត្រូវការនៅពេលនេះ។

ដោយឡែក រដ្ឋាភិបាលបានឱ្យដឹងថា មនុស្សពេញវ័យប្រហែលម្នាក់ក្នុងចំណោម ៦០នាក់នៅប្រទេសហ្វីជីមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍ដែលជាការកើនឡើងពីអត្រាម្នាក់ក្នុងចំណោម ១៦៧នាក់កាលពី ៥ឆ្នាំមុន។

រដ្ឋាភិបាលបានបញ្ជាក់ថា ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ ២នាក់ក្នុងចំណោម ១០០នាក់មានផ្ទុកមេរោគនេះ។ ក្នុងចំណោមទារក ៥៩នាក់ដែលកើតមកមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍នៅឆ្នាំ២០២៥ មានទារក ១៨នាក់បានស្លាប់មុនពេលពួកគេមានអាយុគ្រប់មួយខួប។

រដ្ឋាភិបាលបានអះអាងថា ខ្លួនកំពុងពង្រីកលទ្ធភាពទទួលបានសេវាពិនិត្យរកមេរោគអេដស៍ ដើម្បីការពារ និងព្យាបាលដោយឥតគិតថ្លៃ។

វិធានការទាំងនោះរួមមាន «ការធ្វើតេស្តរហ័ស ថ្នាំបង្ការសម្រាប់អ្នកដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ វិធានការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនតាមរយៈការចាក់ និងការព្យាបាលដោយឥតគិតថ្លៃសម្រាប់អ្នកដែលត្រូវបានរកឃើញថាមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍»។

យោងតាមអង្គការ UNAIDS បានឱ្យដឹងថា ក្នុងចំណោមករណីឆ្លងជំងឺអេដស៍ ជាងពាក់កណ្តាលគឺពាក់ព័ន្ធនឹងការឆ្លងតាមរយៈការរួមភេទ ហើយជាង ៤២ភាគរយទៀតគឺពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនតាមរយៈការចាក់៕

ក្រុមហ៊ូទីបានប្រាប់អាម៉េរិកនៅក្នុងប្រទេសអូម៉ង់កាលពីចុងសប្តាហ៍នេះថា ខ្លួនមិនវាយប្រហារប្រទេសណាទាំងអស់រួមទាំងអស់សហរដ្ឋអាម៉េរិក រឺអ៊ីស្រាអ៊ែល លើកលែងតែអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតមួយតែប៉ុណ្ណោះ។ ការអះអាងនេះបានធ្វើឡើងប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់ពីក្រុមប្រដាប់អាវុធដែលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់មួយនេះ បានដណ្តើមយកតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រមួយនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រក្រហម (Red Sea) នៅក្នុងប្រតិបត្តិការវាយលុកដ៏ធំមួយ ដែលបានធ្វើឱ្យកងកម្លាំងដែលគាំទ្រដោយអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

យោងតាមប្រភពចំនួន ៣ បាននិយាយក្នុងលក្ខខណ្ឌមិនបញ្ចេញឈ្មោះថា កិច្ចប្រជុំដែលមិនត្រូវបានប្រកាសជាសាធារណៈនេះ បានធ្វើឡើងនៅស្ថានទូតអាមេរិកក្នុងទីក្រុង Muscat។ ប្រភពចំនួន ២ បន្ថែមទៀតបាននិយាយថា រដ្ឋាភិបាលអូម៉ង់ ដែលជាអ្នកសម្របសម្រួលក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះ។

យ៉ាងណាក៏ដោយយ រដ្ឋបាលរបស់លោក Trump បានកំណត់ក្រុម Houthi ថាជា «អង្គការភេរវករបរទេស» កាលពីខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៥ ដែលធ្វើឱ្យការគាំទ្រដល់ក្រុមនេះក្លាយជាទង្វើខុសច្បាប់។ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានចរចាជាមួយពួកគេ ដោយឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់មួយកាលពីខែឧសភា ឆ្នាំមុន បន្ទាប់ពីបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើក្រុមនេះអស់រយៈពេល ២ ខែ ដើម្បីបញ្ឈប់យុទ្ធនាការវាយប្រហារលើនាវាដឹកជញ្ជូននៅសមុទ្រក្រហម។

លោក Donald Trump បានលើកឡើងកាលពីថ្ងៃសៅរ៍ថា ក្រុម Houthi បានទូរស័ព្ទមកកាន់រដ្ឋបាលរបស់លោក ដោយស្នើសុំឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកកុំលូកដៃចូលក្នុងសង្គ្រាមយេម៉ែន។ បន្ថែមពីនេះ អនុប្រធានាធិបតី JD Vance ក៏បាននិយាយកាលពីថ្ងៃចន្ទដែរថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងទាក់ទងដោយផ្ទាល់ជាមួយក្រុមនេះ ប៉ុន្តែមិនបានផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតទេ។

យោងតាមប្រភព នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំ ក្រុម Houthi បានប្រាប់មន្ត្រីអាមេរិកថា ពួកគេមិនមានបំណងវាយប្រហារនាវាអាមេរិកទេ ហើយពួកគេប្តេជ្ញាគោរពតាមបទឈប់បាញ់ឆ្នាំ ២០២៥ ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក។

ដោយបន្ថែមថា ក្រុមប្រដាប់អាវុធនេះនឹងមិនវាយប្រហារនាវារបស់អ៊ីស្រាអែល ឬនាវាពាណិជ្ជកម្មណាមួយឡើយ លើកលែងតែនាវាដែលជារបស់អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។

កាលពីសប្តាហ៍មុន ក្រុមហ៊ូទីបានគ្រប់គ្រងស្ទើរតែទាំងស្រុងលើតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រក្រហម (Red Sea) របស់ប្រទេសយេម៉ែន រួមទាំងកំពង់ផែប្រវត្តិសាស្ត្រ Mocha និងកោះ Perim ដែលស្ថិតនៅច្រកសមុទ្រ Bab el-Mandeb (ឬហៅថា «ច្រកទ្វារនៃទឹកភ្នែក» ឬ Gate of Tears) នៅត្រង់មាត់សមុទ្រនោះ។

គូររំលឹកថា ក្រុមហ៊ូទីបានដណ្តើមយកទីក្រុងសូណា (Sanaa) ដែលជារដ្ឋធានីរបស់យេម៉ែននៅឆ្នាំ ២០១៤ បានធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងសម្ព័ន្ធភាពដឹកនាំដោយអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតអស់រយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍មកហើយ។ សង្គ្រាមនេះបានស្ងប់ស្ងាត់ទៅវិញក្រោមបទឈប់បាញ់គ្នាក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ប៉ុន្តែការប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងវិញនៅខែកក្កដា នៅពេលដែលក្រុមហ៊ូទីបានប្រកាសបិទផ្លូវនាវាចរណ៍របស់អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតនៅក្នុងសមុទ្រក្រហម ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការដែលអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតបានបិទកំពង់ផែរបស់យេម៉ែន។

ក្រោយមក ព្រះអង្គម្ចាស់ Mohammed bin Salman ដែលជាអ្នកដឹកនាំរបស់អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត បានទូរស័ព្ទទៅកាន់លោក Trump កាលពីសប្តាហ៍មុន ដើម្បីស្នើសុំការគាំទ្រផ្នែកយោធាពីសហរដ្ឋអាមេរិក ចំពេលដែលក្រុមហ៊ូទីកំពុងវាយលុកចូលកាន់តែជ្រៅទៅមុខយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ យោងតាមទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន Reuters បានរាយការណ៍ថា ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបានប្រាប់ទីក្រុងរីយ៉ាដថា ខ្លួននឹងមិនចូលរួមដោយផ្ទាល់នៅក្នុងជម្លោះនេះទេ៕