មេរោគអេដស៍នៅតែជាកង្វល់ដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់សុខភាពសាធារណៈនៅក្នុងខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដោយបានកត់ត្រាករណីឆ្លងមេរោគអេដស៍ប្រហែល ២៣,៩០០ករណី ដោយមានករណីថ្មីប្រហែល ៧០០ ករណីត្រូវបានរកឃើញជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលស្មើនឹងការឆ្លងថ្មីជិតពីរករណីក្នុងមួយថ្ងៃ។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដានេះ។

ការិយាល័យសុខភាពសាធារណៈខេត្តឈៀងម៉ៃបានបញ្ជាក់ថា មេរោគអេដស៍ឥឡូវនេះមានវត្តមាននៅក្នុងសហគមន៍ជាច្រើន ជាពិសេសក្នុងចំណោមពលករចំណាកស្រុក និងជនជាតិភាគតិច។

មេរោគអេដស៍នេះភាគច្រើនកើតលើយុវជនដែលមានអាយុពី ១៥-២៤ ឆ្នាំជាក្រុមដ៏សំខាន់មួយនៃការឆ្លងមេរោគអេដស៍ថ្មី  ដែលកើតចេញពីការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយាផ្លូវភេទ និងការយល់ដឹងមានកម្រិតអំពីការបង្ការមេរោគអេដស៍។ ទន្ទឹមនឹងនេះ មនុស្សពេញវ័យដែលមានអាយុចន្លោះពី ២៥-៤៩ ឆ្នាំនៅតែមានចំនួនច្រើនជាងគេនៃការឆ្លងថ្មីផងដែរ។

ការិយាល័យដដែរបានព្រមានថា ការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថទំនាក់ទំនងក្នុងយុគសម័យឌីជីថលកំពុងបង្កើនហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគ។ ទិន្នន័យក្នុងស្រុកបង្ហាញថា បុរស ៦១,៩% ដែលរួមភេទជាមួយប្រើប្រាស់កម្មវិធីណាត់ជួបរួមភេទជាមួយមនុស្សចម្លែក។ ឥរិយាបថនេះអាចបង្កើនហានិភ័យនៃការចម្លងមេរោគអេដស៍ ក៏ដូចជាជំងឺកាមរោគផ្សេងទៀត រួមទាំងជំងឺអុតស្វាយ (mpox)។

មេរោគអេដស៍គឺជាមេរោគភាពស៊ាំរបស់មនុស្ស ដែលចម្លងជាចម្បងតាមរយៈការរួមភេទដោយមិនបានការពារ ការប្រើប្រាស់ម្ជុលរួមគ្នា ឬពីម្តាយទៅកូន។ បើគ្មានការព្យាបាលទេ មេរោគអេដស៍អាចវិវត្តទៅជាជំងឺអេដស៍ ដែលជាដំណាក់កាលមួយដែលប្រព័ន្ធភាពស៊ាំត្រូវបានចុះខ្សោយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយបាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការឆ្លងមេរោគ។

គូសបញ្ជាក់ថា នៅទូទាំងពិភពលោក គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៣ មានមនុស្សប្រមាណ ៣៩,៩ លាននាក់រស់នៅជាមួយមេរោគអេដស៍ទូទាំងពិភពលោក ប្រហែល ៦៣០.០០០ នាក់បានស្លាប់ដោយសារមេរោគអេដស៍ ហើយមានតែ ៧៧% នៃអ្នកឆ្លងមេរោគអេដស៍ប៉ុណ្ណោះដែលអាចទទួលបានការព្យាបាលដោយថ្នាំប្រឆាំងមេរោគអេដស៍ (ART)៕

ចៅក្រមតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិចំនួនបីរូបដែលត្រូវបានសហរដ្ឋអាម៉េរិកដាក់ទណ្ឌកម្ម បានដាក់ពាក្យបណ្តឹងកាលពីថ្ងៃទី២៤មិថុនាប្រឆាំងនឹងប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អាម៉េរិកផ្សេងទៀត ដោយអះអាងថាវិធានការប្រឆាំងនឹងពួកគេគឺខុសច្បាប់។

នៅក្នុងឯកសារដាក់ជូនតុលាការញូវយ៉ក ចៅក្រម Kimberly Prost មកពីប្រទេសកាណាដា ចៅក្រម Solomy Balungi Bossa មកពីប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា និងចៅក្រម Reine Adelaide Sophie Alapini-Gansou មកពីប្រទេសបេណាំង បានចោទប្រកាន់ថាទណ្ឌកម្មនេះមានគោលបំណង «ដាក់សម្ពាធក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ»។

កាលពីពេលថ្មីៗនេះ រដ្ឋបាលលោក ត្រាំ បានដាក់ទណ្ឌកម្មលើមន្ត្រី ICC យ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ១១ នាក់ រួមទាំងព្រះរាជអាជ្ញាជាន់ខ្ពស់ផងដែរ ដែលមានការហាមឃាត់ការធ្វើដំណើរ និងការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិ។

វិធានការជាច្រើនរបស់លោក ត្រាំ គឺជាការសងសឹកដោយផ្ទាល់ចំពោះការស៊ើបអង្កេតលើសម្ព័ន្ធមិត្តសំខាន់របស់ខ្លួនគឺអ៊ីស្រាអែល ដោយ ICC ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ បានចេញដីកាចាប់ខ្លួននាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល Benjamin Netanyahu ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមប្រល័យពូសាសន៍នៅហ្គាហ្សា។

យោងតាមពាក្យបណ្តឹងបានឱ្យដឹងថា ទណ្ឌកម្មដែលដាក់លើចៅក្រុម Prost, Bossa និង Alapini-Gansou មានគោលបំណង «ដាក់ទណ្ឌកម្មពួកគេចំពោះការសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការពីមុន និងបង្ខំពួកគេឱ្យផ្តល់អាទិភាពដល់ផលប្រយោជន៍ឯកជនរបស់ពួកគេជាជាងការសម្រេចលើសំណុំរឿងដោយផ្អែកលើច្បាប់ និងអង្គហេតុ»។

ដោយបន្ថែមថា វិធានការទាំងនេះ «ស្មើនឹងទោសប្រហារជីវិតផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ» ដោយសារចៅក្រមមិនអាចប្រើប្រាស់កាតឥណទាន ចូលប្រើសេវាធនាគារ និងប្រើប្រាស់វេទិកាអនឡាញដូចជា Amazon និង Google បានទេ។

គូសបញ្ជាក់ថា ICC ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០២ ជាតុលាការចុងក្រោយ នៅពេលដែលប្រទេសនានាមិនមានប្រព័ន្ធច្បាប់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីធានាការទទួលខុសត្រូវ៕

(មជ្ឈិមបូព៌ា)៖ ប្រជាជននៅតំបន់ហ្គាហ្សា ភាគខាងត្បូងលីបង់ ភាគខាងជើងអ៊ីស្រាអែល និងគុយវ៉ែត សុទ្ធតែរិះគន់លោក ត្រាំ ទោះបីជាមានបទឈប់បាញ់ដែលរៀបចំដោយអាម៉េរិកក៏ដោយ ប៉ុន្តែការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅតែវាយប្រហារតំបន់ហ្គាហ្សា និងលីបង់ ដោយកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលនៅតែដាក់ពង្រាយយ៉ាងសកម្មនៅកន្លែងទាំងពីរ។ គ្រាប់រ៉ុក្កែត Hezbollah បានវាយប្រហារភាគខាងជើងអ៊ីស្រាអែល ហើយការវាយប្រហាររបស់អ៊ីរ៉ង់បានកំណត់គោលដៅអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិគុយវ៉ែត។

អំពើហិង្សាដែលបន្តបានជំរុញឱ្យប្រធានាធិបតីអាម៉េរិក Donald Trump លើកឡើងថា បទឈប់បាញ់នៅមជ្ឈិមបូព៌ាពាក់ព័ន្ធនឹង «ការបាញ់ប្រហារក្នុងលក្ខណៈមធ្យម» ជាជាងការបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធគ្នាទាំងស្រុង។

បទឈប់បាញ់ចំនួនបីដែលរដ្ឋបាលរបស់លោក​ ត្រាំ បានចរចាគឺមានន័យថាបញ្ឈប់សង្គ្រាម។ ប៉ុន្តែខណៈពេលដែលការប្រយុទ្ធគ្នាធំៗបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង គ្រាប់រំសេវនៅតែធ្លាក់ចុះ ហើយមនុស្សនៅតែស្លាប់។ ខាងក្រោមនេះជារបៀបដែលបទឈប់បាញ់ និងការប្រយុទ្ធគ្នាដែលកំពុងបន្ត៖

តើមានអ្វីកើតឡើងជាមួយបទឈប់បាញ់នៅហ្គាហ្សា?

សហរដ្ឋអាម៉េរិកបានសម្របសម្រួលបទឈប់បាញ់រវាងអ៊ីស្រាអែល និងហាម៉ាសនៅថ្ងៃទី១០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយបញ្ចប់សង្គ្រាមធំៗ។

កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធទាំងអស់ ហាម៉ាសដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងដែលនៅសេសសល់ទាំងអស់នៅហ្គាហ្សា អ៊ីស្រាអែលដោះលែងអ្នកទោសប៉ាឡេស្ទីន ការដកទ័ពរបស់អ៊ីស្រាអែលជាដំណាក់កាល បង្កើនជំនួយ និងការបើកច្រកឆ្លងកាត់ចូលទៅក្នុងប្រទេសអេហ្ស៊ីប។

ផែនការរបស់លោក ត្រាំ ដើម្បីបង្កើតបទឈប់បាញ់គឺពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីការដកហូតអាវុធពីហាម៉ាស បង្កើតរដ្ឋាភិបាលហ្គាហ្សាថ្មីដោយអាម៉េរិក ការកសាងឡើងវិញនូវហ្គាហ្សា និងការដកទ័ពរបស់អ៊ីស្រាអែលទាំងស្រុង។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ខណៈពេលដែលចំណាប់ខ្មាំងទាំងអស់ត្រូវបានដោះលែង ភាគីទាំងពីរបានជជែកវែកញែកគ្នាថាតើអ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យមានជំនួយប៉ុន្មាន។ ក្រុមហាម៉ាសមិនបានយល់ព្រមដកហូតអាវុធទេ។ មិនមានការកសាងឡើងវិញណាមួយបានចាប់ផ្តើមទេ ហើយអ៊ីស្រាអែលនិយាយថា ខ្លួនចង់ពង្រីកទឹកដីដែលខ្លួនគ្រប់គ្រងនៅក្នុងតំបន់ហ្គាហ្សា។

ការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែលលើតំបន់ហ្គាហ្សានៅតែបន្ត ដោយបានសម្លាប់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនជាង ៩០០ នាក់ចាប់តាំងពីបទឈប់បាញ់ រួមទាំងប្រាំបួននាក់នៅថ្ងៃម្សិលម៉ិញនេះ។

ហេតុអ្វីបានជានៅតែមានសង្គ្រាមនៅលីបង់?

បន្ទាប់ពីការប្រយុទ្ធគ្នានៅឆ្នាំ២០២៤ បទឈប់បាញ់រវាងអ៊ីស្រាអែល និងក្រុមហេសបូឡាដែលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់របស់លីបង់ត្រូវបានអនុវត្តដោយផ្នែកប៉ុណ្ណោះ ដោយភាគីទាំងពីរចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកពីបទរំលោភបំពាន។

សង្គ្រាមបើកចំហបានចាប់ផ្តើមម្តងទៀតនៅក្នុងខែមីនា បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់បានផ្ទុះឡើង ដោយហេសបូឡាបានបាញ់ទៅលើអ៊ីស្រាអែល និងកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលដណ្តើមយកភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសលីបង់ និងវាយប្រហារតំបន់ផ្សេងទៀតដោយការវាយប្រហារតាមអាកាស។

លោក ត្រាំ បានប្រកាសពីបទឈប់បាញ់រយៈពេល ១០ថ្ងៃនៅក្នុងប្រទេសលីបង់នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា បន្ទាប់ពីមានទំនាក់ទំនងដ៏កម្ររវាងតំណាងរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល និងលីបង់ ប៉ុន្តែការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងខ្លាំងនៅតែបន្តនៅភាគខាងត្បូង។

បន្ទាប់ពីថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលបានសម្លាប់មនុស្សរាប់រយនាក់ ដែលធ្វើឱ្យចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបកើនឡើងដល់ជាង ៣,៥០០ នាក់ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២ ខែមីនា នេះបើយោងតាមអាជ្ញាធរលីបង់ ដែលទិន្នន័យរបស់ពួកគេមិនបានបែងចែករវាងជនស៊ីវិល និងអ្នកប្រយុទ្ធឡើយ។ ដោយឡែក អ៊ីស្រាអែលនិយាយថា ទាហានរបស់ខ្លួនចំនួន ២៦នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួនបួននាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហាររបស់ក្រុមហេសបូឡាចាប់តាំងពីខែមីនា។

តើសហរដ្ឋអាម៉េរិក និងអ៊ីរ៉ង់នឹងពង្រឹងបទឈប់បាញ់របស់ពួកគេដែរឬទេ?

សហរដ្ឋអាម៉េរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារអ៊ីរ៉ង់នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ដោយព្យាយាមបំផ្លាញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ និងមីស៊ីលផ្លោងរបស់អ៊ឺរ៉ង់។ អាម៉េរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានសម្តែងក្តីសង្ឃឹមថាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសាសនានឹងត្រូវផ្តួលរំលំ។

នោះបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមរយៈពេល ១២ថ្ងៃកាលពីឆ្នាំមុន ដែលអ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាម៉េរិក បានវាយប្រហាររោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរ និងមេដឹកនាំយោធាជាច្រើនរបស់អ៊ីរ៉ង់។

សហរដ្ឋអាម៉េរិកបានប្រកាសបទឈប់បាញ់ជាមួយអ៊ីរ៉ង់នៅដើមខែមេសា ជាមួយនឹងការចរចាដើម្បីបន្តលើការបញ្ចប់អរិភាពយូរអង្វែង ការបើកឡើងវិញនូវច្រកសមុទ្រ Hormuz ការបញ្ចប់ការបិទផ្លូវរបស់សហរដ្ឋអាម៉េរិកលើកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ និងផ្លូវឆ្ពោះទៅរកការចរចាលើកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទោះបីជាមានការចរចាដោយប្រយោលម្តងហើយម្តងទៀតដោយសម្របសម្រួលដោយប៉ាគីស្ថាន និងកាតាក៏ដោយ ក៏មិនទាន់មានកិច្ចព្រមព្រៀងពេញលេញនៅឡើយទេ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ ភាគីទាំងពីរបានបាញ់តបតគ្នាម្តងហើយម្តងទៀត ដោយអ៊ីរ៉ង់ក៏បានកំណត់គោលដៅទៅលើរដ្ឋឈូងសមុទ្រផងដែរ រួមទាំងប្រទេសគុយវ៉ែតនៅសប្តាហ៍នេះ។

ហេតុអ្វីបានជាបទឈប់បាញ់មិនមានប្រសិទ្ធភាព?

កិច្ចព្រមព្រៀងទាំងបីបានបរាជ័យក្នុងដំណាក់កាលដំបូងរបស់ពួកគេ ដោយការរៀបចំបណ្តោះអាសន្នបរាជ័យក្នុងការឈានទៅរកបទឈប់បាញ់យូរអង្វែងជាងនេះ។

ក្នុងករណីនីមួយៗ ភាគីប្រយុទ្ធមិនព្រមទទួលយកសម្បទានដ៏ឈឺចាប់ដែលត្រូវការដើម្បីឈានទៅមុខនៃដំណាក់បទឈប់បាញ់ពេញលេញ។ ពេលខ្លះ ពួកគេបានងាកទៅរកសកម្មភាពយោធាដើម្បីព្យាយាមជំរុញគោលដៅដែលពួកគេត្រូវដាក់មួយឡែកនៅពេលដែលបទឈប់បាញ់ត្រូវបានព្រមព្រៀងគ្នា ឬដើម្បីសាកល្បងព្រំដែននៃកិច្ចព្រមព្រៀង៕

ដោយ៖ ចិន្តា ទីទិ