ដោយ បណ្ឌិត ឈត ប៊ុនថង អ្នកជំនាញទស្សនវិជ្ជានិងសមាជិកបម្រុងនៃរាជបណ្ឌិត្យ​សភាកម្ពុជា​

ចាប់ពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដល់ថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ គឺជាការគម្រប់ខួបមួយឆ្នាំពេញនៃការឈ្លានពាននិងការបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរជាបន្តបន្ទាប់ពីភាគីថៃ មកលើដែនអធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដីរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ទោះបីជាមាន​កិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីបទឈប់បាញ់ត្រូវបានសម្រេចឡើងក៏ដោយ ក៏ភាពឃោរឃៅ និងការគឃ្លើនរបស់ភាគីថៃមិនបានថយចុះឡើយ ដោយពួកគេបានឆ្លៀតឱកាស និងបំពានកិច្ចព្រមព្រៀងនោះយ៉ាងជាក់ស្តែងជាបន្តបន្ទាប់។

១. ពុតត្បុតនិងល្បិចកលទុច្ចរិតរបស់ថៃក្នុងរយៈពេល១ឆ្នាំកន្លងមក

​ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំនេះ មេដឹកនាំនយោបាយ ក្រសួងការបរទេស និងកងទ័ពថៃ បានប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រ «លេងល្ខោននយោបាយ» ដ៏ពិសពុល ដែលបែងចែកជា៤ផ្នែកធំៗ៖

• ទី១.ការបំពានលើព្រំដែនគោកនិងការសាងសង់ខុសច្បាប់ក្រោយបទឈប់បាញ់៖ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីម៉ោងនៃបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ភាគីថៃបានរុលចូលមកកាន់ទីតាំងក្នុងដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជាយ៉ាងគឃ្លើន។ ពួកគេបានបន្តរាយលួសបន្លា ដាក់កុងតឺន័រ ជីកលេណដ្ឋាន ជីកប្រឡាយ និងសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអចិន្ត្រៃយ៍ជាច្រើនទៀតនៅតាមតំបន់គោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រនានាដូចជា៖
  • តំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារនិងស្រុកជាំក្សាន្ត៖ ពួកគេជីកកកាយ និងសាងសង់ដោយ​ខុសច្បាប់លើពយភ្នំប្រាសាទព្រះវិហារ សាងសង់ប៉ុស្តិ៍យាម និងផ្លូវឆ្ពោះទៅវត្តកែវសិក្ខាគិរីស្វារៈ រួមទាំងប៉ុស្តិ៍សង្កេតការណ៍នៅឃុំស្រអែម និងតំបន់បុស្សស្បូវ-ជាំតែ។
  • តំបន់ប្រាសាទតាក្របីនិងព្រំដែនឧត្តរមានជ័យ-បន្ទាយមានជ័យ៖ ពួកគេ​ចាក់បេតុងធ្វើផ្លូវ ធ្វើជណ្តើរដែក និងដាក់រូបព្រះពុទ្ធនៅប្រាសាទតាក្របី ព្រមទាំងសាងសង់ផ្លូវ ជីកលេណដ្ឋាន និងដាក់លួសបន្លារារាំងមិនឱ្យពលរដ្ឋចូលបឹងត្រកួន នៅតំបន់ជប់អង្គញ់ ដើមត្រាង ជប់គោកគី និងថ្មដូន។
  • តំបន់ព្រំដែនពោធិ៍សាត់និងបន្ទាយមានជ័យ៖ ពួកគេ​ប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់ឈូសឆាយដីនៅតំបន់អូរភ្លុកដំរី (ថ្មដា វាលវែង) និងដាក់រនាំងបិទខ្ទប់ដោយលួសបន្លានិងកុងតឺន័រនៅស្រុកថ្មពួក និងស្រុកអូរជ្រៅ។
• ទី២.ល្បិចប្រឌិតរឿង «ទាហានថៃជាន់មីន» និងការទម្លាក់កំហុសលើជនរងគ្រោះ៖ ថៃបានប្រឌិតព័ត៌មានមិនពិតថាទាហានខ្លួ​នជាន់មីនដើម្បីយកជាលេសផ្អាកកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព និងបើកដៃឱ្យឈ្លានពានសាជាថ្មី ព្រមទាំងប្រើល្បិច «ចោទចោរចាប់ចោរ» ក្នុងការទម្លាក់កំហុសមកលើកម្ពុជាថាជាអ្នករំលោភបំពានមុន។
• ទី៣.ការទូតមុខពីរនិងការបិទបាំងនយោបាយក្នុងស្រុក៖ មេដឹកនាំថៃនិយាយពីសន្តិភាពលើវេទិកាអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែដៃម្ខាងទៀតប្រើកម្លាំងយោធាគំរាមកំហែង និងបិទច្រកព្រំដែនដោយឯកតោភាគី ដើម្បីបំបិទសម្ពាធនយោបាយជ្រុលនិយមក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន ដោយយកកម្ពុជាធ្វើជាស្ពានដើម្បីទទួលបានអំណាច។
• ទី៤.ការរំលោភបំពានលើដែនសមុទ្រនិងតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា (OCA): ថៃបានគូសវាសបន្ទាត់ដែនសមុទ្រឯកតោភាគីបំពានលើដែនទឹកអធិបតេយ្យនិងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខរបស់កម្ពុជា ព្រមទាំងប្រើប្រាស់បញ្ហាថាមពល (ប្រេងនិងឧស្ម័ននៅកោះគុត និងតំបន់ជុំវិញ) ជាឧបករណ៍នយោបាយ«ចងដៃចងជើង»កម្ពុជា និងបញ្ជូនកងកម្លាំងជើងទឹកមកយាយីអ្នកនេសាទខ្មែរ។

សកម្មភាពទាំងអស់នេះ គឺជាការរំលោភយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅលើ សាលក្រមតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ឆ្នាំ១៩៦២និងឆ្នាំ២០១៣, អនុស្សរណៈយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០០ (MoU 2000) និងស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់របស់ GBC។

២. បទពិសោធដែលកម្ពុជាទទួលបាន

​ជម្លោះរយៈពេលមួយឆ្នាំពេញនេះ បានផ្តល់នូវមេរៀននិងបទពិសោធដ៏មានតម្លៃសម្រាប់កម្ពុជា៖

• ទី១. ការមិនអាចជឿទុកចិត្តលើការសន្យាដោយវាចា៖ កម្ពុជាបានយល់កាន់តែច្បាស់ថា កិច្ចព្រមព្រៀងឬបទឈប់បាញ់ជាមួយភាគីថៃ គឺគ្រាន់តែជាយុទ្ធសាស្ត្រទិញពេលវេលាឬជាលេសសម្រាប់ពួកគេក្នុងការរៀបចំផែនការឈ្លានពានថ្មីប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើគ្មានការឃ្លាំមើល និងយន្តការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិច្បាស់លាស់ទេនោះ។
• ទី២.សារៈសំខាន់នៃការកសាងសមត្ថភាពការពារជាតិ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធព្រំដែន៖ បទពិសោធនេះបានបង្ហាញឱ្យឃើញពីភាពចាំបាច់ក្នុងការបន្តពង្រឹងកម្លាំងការពារព្រំដែន ផ្លូវគមនាគមន៍តាមបន្ទាត់ព្រំដែន និងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិក(ការដឹកជញ្ជូន និងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់) ដើម្បីធានាថាទឹកដីជាតិត្រូវបានការពារទាន់ពេលវេលាដោយមិនពឹងផ្អែកលើការចរចាការទូតតែមួយប៉ុណ្ណោះ។
• ទី៣.តម្លៃនៃការប្រយុទ្ធប្រឆាំងតាមផ្លូវច្បាប់និងការទូតអន្តរជាតិ៖ កម្ពុជាបានឃើញ​ច្បាស់ថា រាល់ពេលដែលកម្ពុជាតវ៉ាដោយផ្អែកលើសាលក្រម ICJ ឆ្នាំ១៩៦២ និង២០១៣ ព្រមទាំងច្បាប់អន្តរជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ភាគីថៃតែងតែគ្មានហេតុផលផ្លូវច្បាប់មកទប់ទល់ ក្រៅតែពីការប្រើប្រាស់វោហាសាស្ត្រជាតិនិយមជ្រុល និងការប្រឌិតរឿងនោះឡើយ។

៣. វិធានការបន្តទៀតដែលកម្ពុជាគួរធ្វើ

​ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី និងផលប្រយោជន៍ជាតិរយៈពេលវែង កម្ពុជាគប្បីបន្តអនុវត្តវិធានការយុទ្ធសាស្ត្រដូចខាងក្រោម៖

• ទី១. ពង្រឹងការប្តឹងតវ៉ានិងឯកសារច្បាប់អន្តរជាតិ៖ បន្តកសាងបណ្តុំឯកសារភស្តុតាងលម្អិតនិងផ្លូវការអំពីការសាងសង់ខុសច្បាប់របស់ថៃទាំងអស់ ដាក់ជូនទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) តុលាការអន្តរជាតិ (ICJ) និងបណ្តាប្រទេសហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ដើម្បីបកអាក្រាតមុខមាត់អាក្រក់ និងល្បិចកលទុច្ចរិតរបស់ថៃនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
• ទី២.បង្កើនការគ្រប់គ្រងនិងអភិវឌ្ឍន៍តំបន់ព្រំដែន និងដែនសមុទ្រ៖ បន្តសាងសង់ និងអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ ជំរុំ និងប៉ុស្តិ៍យាមស្របច្បាប់នៅក្នុងដែនដីរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាការដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងការពារឆ្នេរឱ្យបានរឹងមាំ ដើម្បីការពារអ្នកនេសាទ និងធនធានធម្មជាតិបាតសមុទ្រកម្ពុជាពីការរំលោភបំពានរបស់បរទេស។
• ទី៣.រក្សាជំហរការទូតរឹងមាំនិងមិនងាករេ៖ ចំពោះបញ្ហាដែនសមុទ្រនិងតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា កម្ពុជាត្រូវបន្តប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ (UNCLOS) ដោយមិនត្រូវយល់ព្រមតាមការគាបសង្កត់ ឬការចរចាណាដែលធ្វើឱ្យ​ខូចប្រយោជន៍ជាតិ ឬប៉ះពាល់ដល់អធិបតេយ្យភាពលើកោះនិងដែនទឹករបស់ខ្លួនឡើយ។
• ទី៤.រៀបចំយន្តការត្រួតពិនិត្យព្រំដែនអន្តរជាតិ ដោយជំរុញឱ្យមានការដាក់ពង្រាយក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិឬភាគីទីបីអព្យាក្រឹត ដើម្បីតាមដានការអនុវត្តបទឈប់បាញ់ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ការរំលោភបំពានរបស់ថៃនៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែន ដើម្បីបង្ការកុំឱ្យថៃបន្តលួចសាងសង់សំណង់ខុសច្បាប់បន្ថែមទៀត។

​សរុបមក ជម្លោះរយៈពេលមួយឆ្នាំពេញ ចាប់ពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដល់ថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បានបង្ហាញឱ្យឃើញយ៉ាងច្បាស់នូវ «មុខមាត់ពិត» ដ៏ពុតត្បុត និងយុទ្ធសាស្ត្រឈ្លានពានដ៏រ៉ាំរ៉ៃរបស់ភាគីថៃ ដែលព្យាយាមបំពានលើដែនអធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី និងដែនសមុទ្ររបស់កម្ពុជា ទាំងតាមរយៈការរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធខុសច្បាប់ ការប្រឌិតរឿងទម្លាក់កំហុស ទាំងការប្រើប្រាស់ល្បិចការទូតមុខពីរ។

ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏បទពិសោធដ៏ជូរចត់នេះ គឺជាកាតាលីករដ៏មានតម្លៃសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការក្រើនរំលឹកខ្លួនឯងថា ការការពារជាតិនិងការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពរឹងមាំដោយពឹងផ្អែកលើស្មារតីម្ចាស់ការ គឺជាជម្រើសដ៏ប្រសើរបំផុត។ ការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវជំហររឹងមាំ ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ (ICJ និង UNCLOS) ដើម្បីបកអាក្រាតល្បិចកលទុច្ចរិតរបស់ថៃ ព្រមទាំងការបន្តពង្រឹងកម្លាំងផ្ទៃក្នុង គឺជាខែលការពារដ៏រឹងមាំបំផុត។ មានតែតាមរយៈកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រកបដោយភាពម៉ឺងម៉ាត់ យុទ្ធសាស្ត្រច្បាស់លាស់ និងការទូតដ៏វាងវៃប៉ុណ្ណោះទេ ទើបកម្ពុជាអាចការពារទឹកដី អធិបតេយ្យភាព និងផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់ខ្លួនប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅលើឆាកអន្តរជាតិនិងអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយស្ថាពរនិងសន្តិភាព​យូរអង្វែងជាមួយប្រទេសជិតខាងបាន៕

«ស៊ូរួមគ្នាឡើង យើងមិននៅអញ្ចឹងរហូតទេ…»

សាររបស់លោក ម៉ែន គឹមសេង បានបង្ហាញពីការឈឺចាប់ និងក្តីសង្ឃឹមចំពោះស្ថានភាពនៅតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។ លោកក៏បានសម្ដែងការកោតសរសើរចំពោះភាពអត់ធ្មត់ និងស្មារតីរឹងមាំរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ លោកគ្រូ អ្នកគ្រូ និងកងកម្លាំងការពារជាតិ ដែលកំពុងប្រឈមនឹងការលំបាក។

វីដេអូនេះចែករំលែកសុន្ទរកថា និងទស្សនៈដែលជំរុញឱ្យមានសាមគ្គីភាព ការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក និងក្តីសង្ឃឹមថាស្ថានភាពនឹងប្រសើរឡើង។

#ម៉ែនគឹមសេង #កម្ពុជា #ព្រំដែនកម្ពុជា #សាមគ្គីភាព #មាតុភូមិ #ខ្មែររួមគ្នា #cambodia #cambodiannews #border #khmer

តើជាតិខ្មែរមានដើមកំណើតពីណា? តើពាក្យ «ខម» និង «ខ្មែរ» មានទំនាក់ទំនងគ្នាដូចម្តេចក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ?

វីដេអូនេះនាំអ្នកស្វែងយល់អំពីប្រភពនៃជាតិខ្មែរ និងការប្រើប្រាស់ពាក្យ «ខម» និង «ខ្មែរ» តាមទស្សនៈប្រវត្តិសាស្ត្រ និងឯកសារដែលត្រូវបានសិក្សាដោយអ្នកស្រាវជ្រាវ។ គោលបំណងគឺដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការយល់ដឹង និងការពិភាក្សាដោយផ្អែកលើភស្តុតាង និងប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។

#ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ #ខ្មែរ #ខម #អរិយធម៌ខ្មែរ #អាណាចក្រខ្មែរ #អង្គរ #ចំណេះដឹង #khmerhistory #cambodia #history