ដោយនិស្សិតៈ អុន ថារិទ្ធ បរិញ្ញាបត្រឆ្នាំទី២ ជំនាញច្បាប់ និង ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ

ថៃមានព្រំដែនជាប់ប្រទេសចំនួន ៤ ក្នុងនោះមានប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដែលជាប់នឹងខេត្តភាគខាងត្បូងរបស់ថៃ ដូចជា ខេត្តយ៉ាឡា ប៉ាត់ថានី និងណារ៉ាធីវ៉ាត់ ជាដើម។ ខេត្តទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែមានប្រជាជនមួយចំនួនធំកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម។ យើងក៏ត្រូវដឹងដែរថា ថៃជាប្រទេសមួយដែលប្រជាជនភាគច្រើនកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ (ហិនយាន)។ ដូច្នេះ ការគ្រប់គ្រង និងគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋថៃចំពោះប្រជាជននៅតំបន់ភាគខាងត្បូង បានក្លាយជាប្រធានបទដែលបង្កឱ្យមានភាពមិនពេញចិត្ត និងភាពតានតឹងក្នុងសហគមន៍មួយចំនួន ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលមានប្រជាជនមូស្លីមភាគច្រើន។ ស្ថានភាពនេះបានជំរុញឱ្យមានចលនាតស៊ូ និងគំនិតទាមទារស្វ័យភាព ឬការបំបែកខ្លួនពីការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋថៃ ក្នុងចំណោមក្រុមមួយចំនួននៅតំបន់នោះ។

       គូសរំលឹកត្រង់ចំណុចនេះខ្ញុំសូមរំលឹកអំពីអតីតកាលនៃខេត្តភាគខាងត្បូងបន្តិចសិន ប្រទេសថៃបានប្រឈមមុខនឹងចលនាបំបែកខ្លួនចាប់តាំងពីបានបញ្ចូលស៊ុល     តង់ឯករាជ្យនៃប៉ាតានី [ ចំណាំ ៖ ស៊ុលតង់ដែលបញ្ចូលរបស់ប្រទេសថៃត្រូវបានសរសេរថា “ប៉ាតានី”; ខេត្តភាគខាងត្បូងរបស់ប្រទេសត្រូវបានសរសេរថា “ប៉ាតានី”] ក្នុងឆ្នាំ ១៩០២ ដែលធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចុងខាងត្បូងបំផុតនៃប្រទេស។ គោលនយោបាយនៃការបង្រួបបង្រួមដោយបង្ខំបានធ្វើឱ្យមូស្លីមម៉ាឡេ ដែលតំណាងឱ្យភាគច្រើននៅក្នុងតំបន់មានការខឹង  សម្បារ។ ទោះបីមានគោលនយោបាយបង្រួបបង្រួម និងការធ្វើឱ្យស្របតាមអត្តសញ្ញាណជាតិថៃក៏ដោយ អត្តសញ្ញាណជនជាតិម៉ាឡេ ភាសា វប្បធម៌ និងប្រពៃណីសាសនាក្នុងតំបន់នៅតែត្រូវបានរក្សាទុក ហើយក្លាយជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃអត្តសញ្ញាណសហគមន៍។ ហើយរវាងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៤០ និងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ ពួកបំបែកខ្លួនបានរៀបចំការបះបោរជាបន្តបន្ទាប់។ ការបះបោរនេះភាគច្រើនត្រូវបានកំណត់នៅក្នុងខេត្តចំនួនបីគឺ ប៉ាតានី យ៉ាឡា និងណារ៉ាធីវ៉ាត និងស្រុកចំនួនប្រាំនៃខេត្តសុងក្លាគឺ ឆាណា ថេប៉ា ណាថាវី សាបាយ៉យ និងសា    ដាវ។ របាយការណ៍ខែសីហា ឆ្នាំ ២០០៨ ដោយក្រុមវិបត្តិអន្តរជាតិនិយាយថា ភាពខុសគ្នាខាងសាសនា ពូជសាសន៍ និងភាសារវាងជនជាតិភាគតិចមូស្លីមម៉ាឡេ និងពុទ្ធសាសនិកភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសថៃបាននាំឱ្យមាន ខឹងសម្អបគ្នាជាខ្លាំង។ប្រជាជនមូស្លីមម៉ាឡេក៏មានការអាក់អន់ចិត្តប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំង សន្តិសុខ របស់ប្រទេស ចំពោះការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សកន្លងមក និងជាបន្តបន្ទាប់ រួមទាំងការសម្លាប់មនុស្សក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ និងការបាត់ខ្លួន ។ ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចសង្គមមិនល្អបានបន្ថែមការមិនពេញចិត្តក្នុងតំបន់​​ ជាមួយរដ្ឋាភិបាលថៃ។

       នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ រដ្ឋាភិបាលថៃបានបញ្ច្រាបគោលនយោបាយរួមបញ្ចូលរបស់ខ្លួនក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ ព្រេម ទីនស៊ូឡានុន។ ព្រេមបានគាំទ្រសិទ្ធិវប្បធម៌ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់ដែលរងការរើសអើងជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយក៏បានធ្វើការជាមួយរដ្ឋាភិបាលម៉ាឡេស៊ីដើម្បីបង្កើនសន្តិសុខនៅតំបន់ព្រំដែនភាគខាងត្បូង។ នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ចលនាបំបែកខ្លួនបានស្ងប់ស្ងាត់។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលលោក ថាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត្រា បានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅឆ្នាំ ២០០១ ការវាយប្រហារបំបែកខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់បានចាប់ផ្តើម។ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកបានឆ្លើយតបយ៉ាងខ្លាំងក្លា ដែលបណ្តាលឱ្យមានការបង្ហូរឈាមឡើងវិញ។ មនុស្សជាច្រើនបានស្តីបន្ទោសប្រតិកម្មរបស់លោកចំពោះការកើនឡើងនៃភាពតានតឹង។^[1]

       ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៤ មក ជម្លោះប្រដាប់អាវុធក្នុងកម្រិតទាបបានបន្តកើតមាននៅតាមខេត្តភាគខាងត្បូងបំផុតរបស់ប្រទេសថៃ ដែលជាប្រទេសមានប្រជាជនភាគច្រើនកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ ក្រុមបះបោរនៅតំបន់ដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិ ម៉ាឡេ-មូស្លីម កំពុងប្រយុទ្ធដើម្បីទាមទារ ស្វ័យភាពកាន់តែច្រើន។ រហូតមកដល់ពេលនេះ មនុស្សជាង ៧,០០០ នាក់បានស្លាប់ ដោយសារអំពើហិង្សា។ ការបះបោរនេះត្រូវបានដឹកនាំជាចម្បងដោយក្រុម Barisan Revolusi Nasional (BRN)។ ចាប់តាំងពីការចរចាសន្តិភាពដែលមាន ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីជាអ្នកសម្របសម្រួល បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ២០១៣ ដំណើរការសន្តិភាពបានជាប់គាំងជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលនៅទីក្រុងបាងកក និងការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងរបស់ភាគីទាំងពីរ។ កាលពីខែកក្កដា ទាហានថៃ ៥ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ក្នុងការវាយប្រហារដោយកាំភ្លើង និងគ្រាប់បែកនៅប៉ុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យមួយក្នុងខេត្តណារ៉ាធីវ៉ាត់ ដែលបានបណ្តាលឱ្យអាជ្ញាធរពន្យារពេលដំណើរការចរចាដែលបានគ្រោង      ទុក។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃបានរាយការណ៍ថា ក្រុមបះបោរតែងតែវាយប្រហារទៅលើ មន្ត្រីសន្តិសុខ និងអគាររដ្ឋាភិបាល ហើយពេលខ្លះការវាយប្រហារទាំងនេះកើតឡើងមុនពេលមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលធ្វើទស្សនកិច្ចទៅកាន់តំបន់។

គួររំលឹក និងបញ្ជាក់ផងដែរថា ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនដែលប្រកាន់គោលជំហរជ្រុលនិយម មិនគួរត្រូវបានយកមកតំណាងឱ្យអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមទាំងមូលនោះទេ។ ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាភាគច្រើនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍សន្តិភាព មេត្តា និងការមិនបៀតបៀនអ្នកដទៃ។ ដូច្នេះ គួរបែងចែកឱ្យបានច្បាស់រវាងសាសនា និងសកម្មភាពរបស់ក្រុមមនុស្សជ្រុលនិយមមួយចំនួន ដើម្បីជៀសវាងការយល់ច្រឡំ ឬការរើសអើងចំពោះអ្នកកាន់សាសនាណាមួយ។

ប្រវត្តិនៃជម្លោះនៅខេត្ត ប៉ាត់ថានី យ៉ាឡា និងណារ៉ាធីវ៉ាត់ បង្ហាញថា ជម្លោះនេះមិនមែនកើតឡើងដោយសារកត្តាសាសនាតែមួយនោះទេ ប៉ុន្តែជាលទ្ធផលនៃកត្តាជាច្រើនដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា ដូចជា ប្រវត្តិសាស្ត្រ អត្តសញ្ញាណជនជាតិ ភាសា វប្បធម៌ សាសនា នយោបាយ ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ សេដ្ឋកិច្ច និងសិទ្ធិមនុស្ស។ ការបញ្ចូលតំបន់ប៉ាត់ថានីចូលក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសថៃ និងគោលនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិបានធ្វើឱ្យប្រជាជនម៉ាឡេ-មូស្លីមមួយចំនួនមានអារម្មណ៍ថា អត្តសញ្ញាណ និងវប្បធម៌របស់ខ្លួនមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់គ្រប់គ្រាន់។ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៤ មក អំពើហិង្សាបានកើនឡើង និងបន្តបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជន សន្តិសុខ និងការអភិវឌ្ឍក្នុងតំបន់។ ការឆ្លើយតបដោយផ្អែកលើវិធានការសន្តិសុខតែមួយមុខ មិនអាចដោះស្រាយឫសគល់នៃជម្លោះបានទាំងស្រុងទេ។ ដូច្នេះ ការដោះស្រាយបញ្ហាត្រូវការការចរចា ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ការកែលម្អសេដ្ឋកិច្ច និងការទទួលស្គាល់អត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ និងភាសារបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់។ ជាពិសេស គួរបែងចែកឱ្យបានច្បាស់រវាង សាសនា និងអំពើជ្រុលនិយម។ មិនគួរយកសកម្មភាពរបស់ក្រុមប្រដាប់អាវុធមួយចំនួនមកតំណាងឱ្យអ្នកកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ទាំងមូល ហើយក៏មិនគួរយកសកម្មភាពរបស់បុគ្គលមួយចំនួនមកតំណាងឱ្យអ្នកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ទាំងមូល       ដែរ។ ការយល់ដឹងបែបនេះមានសារៈសំខាន់ ដើម្បីជៀសវាងការរើសអើង និងការបង្កើនភាពបែកបាក់ក្នុងសង្គម[2]។

ជារួម ការសិក្សាអំពីប្រភព និងប្រវត្តិនៃជម្លោះនៅខេត្ត ប៉ាត់ថានី យ៉ាឡា និងណារ៉ាធីវ៉ាត់ បង្ហាញថា ជម្លោះនេះមិនមែនកើតឡើងដោយសារកត្តាសាសនាតែមួយនោះទេ ប៉ុន្តែជាលទ្ធផលនៃកត្តាជាច្រើនដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា ដូចជា ប្រវត្តិសាស្ត្រ អត្តសញ្ញាណជនជាតិ ភាសា វប្បធម៌ សាសនា នយោបាយ ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ សេដ្ឋកិច្ច និងសិទ្ធិមនុស្ស។ ការបញ្ចូលតំបន់ប៉ាត់ថានីចូលក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសថៃ និងគោលនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិបានធ្វើឱ្យប្រជាជនម៉ាឡេ-មូស្លីមមួយចំនួនមានអារម្មណ៍ថា អត្តសញ្ញាណ និងវប្បធម៌របស់ខ្លួនមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់គ្រប់គ្រាន់។ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៤ មក អំពើហិង្សាបានកើនឡើង និងបន្តបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជន សន្តិសុខ និងការអភិវឌ្ឍក្នុងតំបន់។

[1] Jayshree Bajoria, Carin Zissis,The Muslim Insurgency in Southern Thailand , Council foreign Relation , https://www.cfr.org/backgrounder/muslim-insurgency-southern-thailand (accessed  26/08/2026,2:35pm)

[2] Ethirajan, A. (2026, August 23). Dozens of co-ordinated arson attacks hit southern Thailand. BBC News. https://www.bbc.com/news/articles/c8enegx4xy3o (Accessed 26/08/2026 6:19 PM)

ការិយាល័យថវិការដ្ឋសភាអាមេរិក បានប្រកាសឱ្យដឹងកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញានេះថា យោធាអាមេរិកបានខាតបង់ទឹកប្រាក់ប្រហែល ៣៨ពាន់លានដុល្លារក្នុងសង្គ្រាមជាមួយអ៊ីរ៉ង់ គិតត្រឹមថ្ងៃទី១ ខែសីហា ខណៈដែលទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារទៀតអាចនឹងត្រូវបន្តចំណាយបន្ថែមជារៀងរាល់ខែ ប្រសិនបើជម្លោះនេះនៅតែបន្តអូសបន្លាយ។
ការចំណាយនោះ អាស្រ័យលើកម្រិតនៃការប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងមួយខែៗ អាចមានចន្លោះពី ២ ទៅ ៣ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ឬច្រើនជាងនេះ ប្រសិនបើជម្លោះនេះនៅតែបន្ត។
របាយការណ៍នោះ បានឱ្យដឹងថា តួលេខសរុបខាងលើនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការចំណាយលើការទិញគ្រាប់រំសេវ និងបរិក្ខារ ដែលបានខូចខាត ឬបាត់បង់ក្នុងសមរភូមិមកជំនួសវិញ ក៏ដូចជាការកើនឡើងនៃការចំណាយលើប្រេងឥន្ធនៈសម្រាប់យោធា ក្នុងចំណោមការចំណាយផ្សេងៗទៀត។
យ៉ាងណាម៉ិញ ទំហំថវិកាសម្រាប់ទិញគ្រាប់ដែលបានប្រើប្រាស់គិតរហូតដល់ថ្ងៃទី១ ខែសីហា ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានទឹកប្រាក់ចំនួន ២១.៧ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ខណៈដែលការិយាល័យថវិការដ្ឋសភាអាមេរិក បានបញ្ជាក់ថាការទិញគ្រាប់ទាំងនោះ គឺជាការចំណាយធំជាងគេបង្អស់សម្រាប់អាម៉េរិកនៅក្នុងជម្លោះនៅមជ្ឈិមបូព៌ានេះ៕

(ទីក្រុងសេអ៊ូល)៖ តុលាការមួយនៅទីក្រុងសេអ៊ូលនៅថ្ងៃពុធ ទី១៦ ខែកញ្ញានេះ បានបញ្ជាឱ្យកូរ៉េខាងជើងបង់ប្រាក់សំណងចំនួន ៤៤,៦ ពាន់លានវ៉ុន (ស្មើនឹង ៣២,៥ លានដុល្លារអាមេរិក) ចំពោះការបំផ្លាញការិយាល័យទំនាក់ទំនងអន្តរកូរ៉េកាលពីឆ្នាំ ២០២០។ នេះបើយោងតាមការរាយការណ៍របស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយកូរ៉េខាងត្បូង Yonhap ដែលចាត់ទុកថាជាសាលក្រមដំបូងគេនៅក្នុងបណ្តឹងដែលកូរ៉េខាងត្បូងបានដាក់ប្រឆាំងនឹងទីក្រុងព្យុងយ៉ាង។

រដ្ឋាភិបាលអភិរក្សនិយមមុនរបស់កូរ៉េខាងត្បូង ដែលដឹកនាំដោយអតីតប្រធានាធិបតី Yoon Suk Yeol បានដាក់បណ្តឹងនេះនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៣។ លោក Yoon ក្រោយមកត្រូវបានដកចេញពីតំណែង បន្ទាប់ពីការប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងស្ថានភាពអាសន្នផ្នែកយោធា (martial law) រយៈពេលខ្លីរបស់លោកកាលពីខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៤។

តុលាការស្រុកកណ្តាលទីក្រុងសេអ៊ូល បានសម្រេចក្តីឱ្យរដ្ឋាភិបាលកូរ៉េខាងត្បូងឈ្នះក្តី ដោយបញ្ជាឱ្យទីក្រុងព្យុងយ៉ាងបង់ប្រាក់ចំនួន ៤៤,៦ ពាន់លានវ៉ុនពេញលេញតាមការទាមទាររបស់ទីក្រុងសេអ៊ូល ចំពោះការបំផ្លាញអគារនៅក្នុងទីក្រុងព្រំដែន Kaesong កាលពីឆ្នាំ ២០២០។ តុលាការក៏បានបញ្ជាឱ្យកូរ៉េខាងជើងទទួលខុសត្រូវលើថ្លៃចំណាយក្នុងដំណើរការក្តីផងដែរ។

យ៉ាងណាម៉ិញ រដ្ឋាភិបាលបានបញ្ជាក់ថា ការបំផ្លាញការិយាល័យទំនាក់ទំនងដោយកូរ៉េខាងជើង គឺ «ខុសច្បាប់យ៉ាងច្បាស់លាស់» ហើយបណ្តឹងនេះត្រូវបានដាក់នៅឆ្នាំ ២០២៣ ដើម្បីពន្យារពេលផុតកំណត់នៃសិទ្ធិទាមទារសំណង ដែលនឹងត្រូវផុតកំណត់នៅឆ្នាំនោះ។

គូសបញ្ជាក់ថា កូរ៉េខាងជើងបានបំផ្ទុះអគារការិយាល័យទំនាក់ទំនងនៅក្នុងតំបន់ឧស្សាហកម្ម Kaesong កាលពីថ្ងៃទី ១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០ ដោយលើកឡើងពីការចែកចាយខិត្តប័ណ្ណឃោសនានយោបាយឆ្លងកាត់ព្រំដែនដោយក្រុមអ្នករត់ចោលស្រុកកូរ៉េខាងជើង។

ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការបំផ្ទុះនោះ រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េខាងត្បូងបាននិយាយថា ការទទួលខុសត្រូវចំពោះផលវិបាកទាំងអស់ដែលកើតចេញពីហេតុការណ៍នេះ គឺស្ថិតនៅលើកូរ៉េខាងជើងទាំងស្រុង។ ការិយាល័យទំនាក់ទំនងនៅទីក្រុង Kaesong ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោមសេចក្តីថ្លែងការណ៍ Panmunjom ឆ្នាំ ២០១៨ ដើម្បីបម្រើជាបណ្តាញទំនាក់ទំនង និងការពិគ្រោះយោបល់ពេញ ២៤ ម៉ោងរវាងកូរ៉េទាំងពីរ។

ទីក្រុងសេអ៊ូលបានប៉ាន់ប្រមាណការខូចខាតថាមានទឹកប្រាក់ចំនួន ៤៤,៧ ពាន់លានវ៉ុន ដែលរួមបញ្ចូលទាំងសំណងសម្រាប់អគារការិយាល័យទំនាក់ទំនង និងមជ្ឈមណ្ឌលគាំទ្រកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអន្តរកូរ៉េដែលនៅក្បែរនោះ ដែលត្រូវបានបំផ្លាញ និងលែងអាចប្រើប្រាស់បានដោយសារការផ្ទុះ។

ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មេដឹកនាំកូរ៉េខាងជើង លោក Kim Jong Un បានបដិសេធការបង្រួបសង្រួមរវាងកូរ៉េទាំងពិរ ដោយបានបោះបង់ចោលគោលនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិរបស់ទីក្រុងព្យុងយ៉ាង និងបានចាត់ទុកកូរ៉េខាងត្បូងថាជាប្រទេសដែលមានអរិភាពបំផុតចំពោះខ្លួន៕