លោក មីន អ៊ុង ឡាំង មេដឹកនាំរដ្ឋប្រហារមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីស៊ីវិល នឹងមកបំពេញទស្សនកិច្ចផ្លូវការណ៍នៅកម្ពុជា ដែលជាដំណើរទស្សនកិច្ចបន្ទាប់ពីជំរុញការទូតក្នុងការកែទម្រង់ឋានៈរដ្ឋាភិបាល។

អតីតមេដឹកនាំយោធារូបនេះ គ្រោងនឹងជួបពិភាក្សាការងារជាមួយប្រមុខរដ្ឋស្តីទីសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន និងសម្តេចធិបតីនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋមកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា «ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ» នេះបើយោងតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយពីការិយាល័យរបស់លោក មីន អ៊ុង ឡាំង ដោយមិនបានផ្តល់កាលបរិច្ឆេទច្បាស់លាស់។

ដំណើរទស្សនកិច្ចនេះមានគោលបំណងលើកកម្ពស់ «កិច្ចសហប្រតិបត្តិការដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក» នៅទូទាំង «វិស័យសេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ និងវិស័យផ្សេងៗទៀត»។

លោក មីន អ៊ុង ឡាំង បានផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលជាប់ឆ្នោតរបស់លោកស្រី អ៊ុង សាន ស៊ូជី ក្នុងរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ២០២១ ដោយបញ្ចប់ការពិសោធន៍រយៈពេលមួយទសវត្សរ៍របស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាជាមួយលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងធ្វើឱ្យប្រទេសនេះធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ដែលធ្វើឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ប្រហែល ១០ម៉ឺននាក់។

មេដឹកនាំមីយ៉ាន់ម៉ាត្រូវបានគេមិនស្វាគមន៍នៅក្នុងរដ្ឋធានីបរទេសជាច្រើនបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារ ប៉ុន្តែលោក មីន អ៊ុង លាំង កំពុងខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីការទទួលស្គាល់ក្នុងតំបន់ បន្ទាប់ពីឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីកាលពីខែមេសា ប៉ុន្តែថ្មីៗនេះលោកបានទៅទស្សនៈកិច្ចនៅប្រទេសចិន ថៃ ឥណ្ឌា ឡាវ និងវៀតណាម ដែលសុទ្ធតែបានស្វាគមន៍លោកយ៉ាងកក់ក្តៅ៕

ក្នុងបរិបទនៃសតវត្សរ៍ទី២១ ដែលជាយុគសម័យបរិវត្តកម្មឌីជីថល និងការរីកចម្រើន​យ៉ាងរហ័សនៃបច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត(AI) សង្គមមនុស្សកំពុងប្រឈមមុខនឹងការផ្លាស់ប្ដូររចនាសម្ព័ន្ធយ៉ាងស៊ីជម្រៅ។ ការវាស់វែងតម្លៃនៃបុគ្គលម្នាក់ៗ មិនអាចផ្អែកតែលើទ្រព្យសម្បត្តិសម្ភារៈ ឬជោគជ័យផ្នែកស្មារតីចង្អៀតចង់បានតែមួយមុខនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ តម្លៃពិតប្រាកដនិងពេញលេញនៃមនុស្សក្នុងសម័យកាលនេះ គឺស្ថិតនៅលើសមត្ថភាពនៃការបង្កើតតុល្យភាពរវាង «ចំណេះដឹង បច្ចេកវិទ្យា សីលធម៌ និងគតិបណ្ឌិត» ដើម្បីបម្រើទាំងប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ទាំងផលប្រយោជន៍រួមរបស់សង្គមជាតិ។ អត្ថបទវិភាគនេះ នឹងលាតត្រដាងអំពីសសរស្ដម្ភចម្បងទាំង៤ នៃការសាងតម្លៃបុគ្គលប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងចីរភាព។

១. ការអនុវត្តនិងសមត្ថភាពឆ្លើយតប

​ការរស់នៅក្នុងពិភពលោកដែលផ្លាស់ប្ដូរឥតឈប់ឈរ តម្រូវឱ្យបុគ្គលផ្លាស់ប្ដូរពីការរៀនសូត្របែបអសកម្ម ទៅជាការរៀនសូត្រសកម្មពេញមួយជីវិត៖

• ទី១ ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពចំណេះដឹង៖ សុពលភាពនៃ​ចំណេះដឹងមានអាយុកាលខ្លីជាងមុន។ ហេតុនេះ ការបន្តក្រេបជញ្ជក់ចំណេះដឹងថ្មីៗ គឺជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដើម្បីរក្សាភាពស៊ីចង្វាក់គ្នានឹងការវិវត្តនៃសង្គម។
• ទី២ ការធ្វើម្ចាស់លើបច្ចេកវិទ្យា៖ បច្ចេកវិទ្យា និង AI ត្រូវតែប្រើប្រាស់ជា «ឧបករណ៍ពង្រឹងប្រសិទ្ធភាព» និងជាដំណោះស្រាយចំពោះបញ្ហាស្មុគស្មាញ ដោយឈរលើស្មារតីទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ ចៀសវាងការធ្លាក់ខ្លួនជាទាសករនៃបច្ចេកវិទ្យា។
• ទី៣ ការភ្ជាប់ទ្រឹស្ដីទៅនឹងការអនុវត្ត៖ ចំណេះដឹងដែលគ្មានការអនុវត្តជាក់ស្ដែង គឺជាចំណេះដឹងដែលស្លាប់។ តម្លៃនៃចំណេះដឹងស្ដែងចេញតាមរយៈលទ្ធផលនៃការប្រើប្រាស់វាដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា និងបង្កើតផលប្រយោជន៍ជាក់ស្ដែង។

២.ការកសាងគ្រឹះខាងក្នុង៖ គតិបណ្ឌិតនិងសីលធម៌

​ចំណេះដឹងនិងបច្ចេកវិទ្យា ប្រៀបដូចជាអាវុធមុខពីរ។ ប្រសិនបើគ្មានគ្រឹះសីលធម៌ត្រឹមត្រូវនិងគុណធម៌ទេ វានឹងប្រែក្លាយជាឧបករណ៍បំផ្លាញសង្គមទៅវិញ៖

ទី១ បញ្ញាផ្លូវចិត្តនិងគតិបណ្ឌិត ៖ ការបណ្ដុះការគិតហ្មត់ចត់ ការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ភាពស្ងប់ស្ងាត់ក្នុងចិត្ត និងការយល់ចិត្តអ្នកដទៃ គឺជាបេះដូងនៃការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តប្រកបដោយភាពឆ្លាតវៃ។

ទី២ សីលធម៌និងគុណធម៌៖ ការដឹងថាអ្វីខុស អ្វីត្រូវ, អ្វីល្អ អ្វីអាក្រក់, អ្វីគួរធ្វើ អ្វីមិនគួរធ្វើ, អ្វីជាការទទួលខុសត្រូវ, ការរក្សាភាពស្មោះត្រង់ យុត្តិធម៌ និងកិត្តិយស គឺជាដែនកំណត់ដែកថែបដែលការពារមនុស្សមិនឱ្យប្រព្រឹត្តទង្វើខុសឆ្គង។

ទី៣ ការសាងសច្ចភាពនិងទំនុកចិត្ត៖ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងការទុកចិត្តពីអ្នកដទៃ មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យឡើយ ប៉ុន្តែវាជាផលនៃសកម្មភាពដែលប្រកាន់ពាក្យសច្ចៈ ការទទួលខុសត្រូវ និងការឱ្យតម្លៃលើពេលវេលា។

៣.ការគ្រប់គ្រងធនធានជីវិតប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ និងស្វ័យគ្រប់គ្រង

​ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព តម្រូវឱ្យមានការសន្សំនិងអភិរក្សធនធានអរូបិយសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

ទី១ ទុនសង្គមនិងអំពើល្អ៖ ការបង្កើតបណ្ដាញទំនាក់ទំនងវិជ្ជមាន និងការជួយជ្រោមជ្រែងអ្នកដទៃ គឺជាការសន្សំ «ទុនសង្គម» ដែលបង្កើតបរិស្ថានរស់នៅប្រកបដោយសុខដុមរមនា។

ទី២ ការគ្រប់គ្រងពេលវេលានិងថាមពល៖ ពេលវេលានិងថាមពលផ្លូវចិត្តជាធនធានមានដែនកំណត់។ ការស្គាល់ពីអ្វីដែលជាអាទិភាព និងការចៀសវាងជម្លោះអវិជ្ជមាន ឬរឿងឥតប្រយោជន៍ គឺជាសិល្បៈនៃការរស់នៅដ៏ប្រសើរ។

ទី៣ ការត្រួតពិនិត្យខ្លួនឯង និងទម្លាប់វិជ្ជមាន៖ ការអាន ការថែរក្សាសុខភាព និងការធ្វើស្វ័យត្រួតពិនិត្យរៀងរាល់ថ្ងៃ គឺជាយន្តការស្វែងរកចំណុចខ្វះខាតដើម្បីកែលម្អខ្លួនឯងជាប្រចាំ។

៤.ការបង្កើតតម្លៃបន្ថែមជូនសង្គម

​សូចនាករចុងក្រោយនៃ «មនុស្សដែលមានតម្លៃពេញលេញ» គឺកម្រិតនៃផលប៉ះពាល់វិជ្ជមានដែលបុគ្គលនោះបានបន្សល់ទុកឱ្យសង្គម៖

​បុគ្គលម្នាក់ៗមិនគួរបញ្ចប់បេសកកម្មរបស់ខ្លួនត្រឹមតែការស្វែងរកផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។ តម្លៃពិតប្រាកដកើតឡើងនៅពេលដែលបុគ្គលយក «ចំណេះដឹង + បច្ចេកវិទ្យា + សីលធម៌» មកធ្វើជាសហថាមពល ដើម្បីចែករំលែក បង្កើតឱកាស និងដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមរួមរបស់សហគមន៍ និងជាតិសាសន៍។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ជាសរុបមក ការធ្វើជាមនុស្សដែលមានតម្លៃពេញលេញក្នុងយុគសម័យទំនើប គឺជាដំណើរការប្រកបដោយភាពស្វាហាប់ ដែលតម្រូវឱ្យមានការអភិវឌ្ឍទាំងសមត្ថភាពខាងក្រៅ ទាំងគុណធម៌ខាងក្នុង។ វាជាការរួមផ្សំគ្នារវាង ការអនុវត្តឬសកម្មភាព ការកសាង  ការសន្សំ និងការលះបង់ដើម្បីសង្គម។

ទស្សនាទាននេះត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់តាមរយៈសម្រង់ទស្សនវិជ្ជានៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់មនុស្សជាតិដូចខាងក្រោម៖

ផ្នែកតម្លៃបុគ្គល៖ ដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញ Albert Einstein បានលើកឡើងថា៖ «កុំព្យាយាមធ្វើជាមនុស្សដែលទទួលបានតែជោគជ័យ ប៉ុន្តែ ត្រូវព្យាយាមធ្វើជាមនុស្សដែលមានតម្លៃ» គាត់បានរំលឹកថាកិត្តិយសពិតប្រាកដស្ថិតនៅលើតម្លៃ មិនមែនត្រឹមតែសម្ភារៈ ឬតំណែងនោះទេ។

ផ្នែកអំណាចនៃការអប់រំ៖ មេដឹកនាំ Nelson Mandela បានគូសបញ្ជាក់ថា៖ «ការអប់រំ គឺជាអាវុធដ៏មានអានុភាពបំផុត ដែលអ្នកអាចប្រើដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរពិភពលោក» គាត់បង្ហាញថាចំណេះដឹងជាឧបករណ៍កែប្រែសង្គមដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។

ផ្នែកការគ្រប់គ្រងចិត្ត៖ ស្របតាមព្រះពុទ្ធឱវាទ ដែលទ្រង់បានសម្តែងថា៖ «ការឈ្នះខ្លួនឯង គឺជាជ័យជម្នះដ៏ឧត្ដុង្គឧត្ដមបំផុត» ព្រះអង្គពន្យល់ថា ការគ្រប់គ្រងចិត្ត សីលធម៌ និងការធ្វើស្វ័យត្រួតពិនិត្យ គឺជាឫសគល់អមតៈនៃគតិបណ្ឌិតទាំងឡាយ ដែលនាំឱ្យមនុស្សម្នាក់ៗក្លាយជាកាតាលីករនៃសន្តិភាព និងការអភិវឌ្ឍពិតប្រាកដក្នុងសង្គម៕

ដោយ បណ្ឌិត ឈត ប៊ុនថង អ្នកជំនាញទស្សនវិជ្ជានិងសមាជិកបម្រុងនៃ​រាជបណ្ឌិត្យ​សភា​កម្ពុជា​

ឧត្តមសេនីយ៍ ចេវ ហាក់ អគ្គស្នងការរងនគរបាលជាតិ បានប្រាប់អ្នកសារព័ត៍មានថា ដើម្បីផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់អ្នកល្មើសច្បាប់ចរាចរណ៍ កុំឱ្យពេលផាកពិន័យត្រូវហុចលុយទៅប៉ូលីស និងតថ្លៃគ្នាដូចនៅតាមផ្សារដែលទង្វើទាំងនេះនាំឱ្យបាត់សណ្តាប់ធ្នាប់នោះ ប្រជាពលរដ្ឋអាចបង់លុយតាម App ធនាគារ ឬទៅបង់នៅធនាគារកាណាឌីយ៉ាបាន។

មេប៉ូលីសចរាចរណ៍រូបនេះបានលើកឡើងថា កន្លងមកសមត្ថកិច្ចធ្វើការពិន័យលើបទល្មើសចរាចរណ៍ គឺត្រូវសរសេរដោយដៃ ហើយចេញកំណត់ហេតុទៅអ្នកល្មើស ប្រឈមការលំបាករកកន្លែងទៅបង់ប្រាក់ពិន័យ។ ឥឡូវនេះដោយសារមានប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ធ្វើឱ្យអ្នកល្មើសអាចទៅបង់ប្រាក់ពិន័យតាមធនាគារកាណាឌីយ៉ា ទូទាំងប្រទេស ដោយពុំចាំបាច់បង់ប្រាក់នៅកន្លែងសមត្ថកិច្ចដូចមុនទៀតនោះទេ។
ការអនុវត្តគឺចាប់ពីពេលនេះតទៅ។

សូមបញ្ជាក់ថា៖ អគ្គស្នងការដ្ឋាននគរបាលជាតិ បានចុះអនុស្សរណៈ ជាមួយធនាគារ កាណាឌីយ៉ា ក្នុងការប្រើប្រាស់សេវាកម្មធនាគារនេះសម្រាប់ប្រតិបត្តិការបង់ប្រាក់ពិន័យអំពើល្មើសច្បាប់ស្តីពីចរាចរណ៍ផ្លូវគោក នៅថ្ងៃទី៣១ សីហា ក្នុងគោលបំណងដែលភាគីទាំងពីរយល់ថា ផ្តល់ភាពងាយស្រួល និងកាន់តែរហ័សក្នុងការទូទាត់ ចំពោះប្រជាពលរដ្ឋដែលល្មើសច្បាប់ចរាចរណ៍៕