ដោយ បណ្ឌិត ឈត ប៊ុនថង អ្នកជំនាញទស្សនវិជ្ជា និងសមាជិកបម្រុងនៃរាជបណ្ឌិត្យ​សភា​កម្ពុជា​

សេចក្ដីស្រឡាញ់ ភក្ដីភាព និងកាតព្វកិច្ចសីលធម៌ គឺជាគ្រឹះដ៏មានឥទ្ធិពលដែលតម្រង់ទិសទំនាក់ទំនងមនុស្សជាតិ។ នៅពេលដែលគំនិតនេះត្រូវបានលើកយកមកពិចារណាក្នុងវិសាលភាពដ៏ទូលំទូលាយ មិត្តភាពលែងនៅត្រឹមតែជាចំណងបុគ្គលរវាងមនុស្សនិងមនុស្សទៀតហើយ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយជា «ស្ថាបត្យកម្មសាកល» ដែលសម្រេចវាសនារបស់គ្រួសារ ស្ថាប័ន និងសូម្បីតែទំនាក់ទំនងអន្តររដ្ឋ។

​នៅក្នុងដំណើរនៃការស្វែងយល់ពីខ្លឹមសារនេះ ទស្សនវិជ្ជាបុរាណរបស់ អារីស្តូត បានចាត់ទុកមិត្តភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតថាជាមិត្តភាពដែលឈរលើមូលដ្ឋាននៃគុណធម៌។ មិត្តល្អ​មិនមែនត្រឹមតែជាបុគ្គលដែលផ្ដល់ភាពសប្បាយរីករាយ ឬផលប្រយោជន៍ក្នុងគ្រាអាសន្ននោះទេ ប៉ុន្តែជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ។

​ក្នុងន័យនេះ មនោសញ្ចេតនានៅក្នុងមិត្តភាពត្រូវតែត្រូវបានតម្រង់ទិសដោយការគោរព ហើយមិនត្រូវយកការចង់គ្រប់គ្រង ឬការត្រួតត្រាផ្ដាច់មុខលើបុគ្គលណាម្នាក់មកធ្វើជាគោលការណ៍នាំមុខនោះឡើយ។ មិត្តល្អពិតប្រាកដមិនដែលហាមឃាត់មិនឱ្យមិត្តរបស់ខ្លួនមិនឱ្យរាប់អានជាមួយអ្នកដទៃក្រៅពីខ្លួនទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេយល់ថា មិត្តភាពមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួនដែលត្រូវកាន់កាប់ផ្ដាច់មុខនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាលំហសេរីភាពទៅវិញ។ ទន្ទឹមនឹងសេរីភាពនេះដែរ ភាពចាស់ទុំរបស់អ្នកមានគតិបណ្ឌិតតែងតែបង្ហាញចេញតាមរយៈការគ្រប់គ្រងពាក្យសម្តីពេលមានការអាក់អន់ចិត្តជាមួយគ្នា​។ ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នាខាងនយោបល់ ឬការអាក់អន់ចិត្តយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏បុគ្គលដែលមានគុណធម៌តែងតែគិតគូរបានហ្មត់ចត់ថា «ពាក្យណាគួរនិយាយ ពាក្យណាមិនគួរនិយាយ» នៅពេលដែលពួកគេអាក់អន់ចិត្តជាមួយគ្នា ដើម្បីរក្សាភាពថ្លៃថ្នូរ។ ការរក្សាព្រំដែននៃការប្រើពាក្យនេះ គឺជាស្ពានបំរុងទុកសម្រាប់ការផ្សះផ្សាគ្នាវិញប្រកបដោយភាពងាយស្រួល និងគ្មានស្នាមរបួសជ្រៅក្នុងស្មារតី។

​បន្ថែមពីលើនេះ ស្វ័យភាព គឺជាដែនកំណត់ដ៏សំខាន់ ដែលតម្រូវឱ្យមិត្តល្អមិនត្រូវបង្ខំឬដាក់សម្ពាធឱ្យមិត្តជួយខ្លួនតាមវិធីដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍ ឬកិត្តិយស​​នៃ​មិត្តរបស់ខ្លួនឡើយ។ ការទាមទារឱ្យមិត្តធ្វើរឿងខុសច្បាប់ ឬខុសសីលធម៌ដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន គឺស្មើនឹងការបំផ្លាញអត្ថន័យពិតនៃមិត្តភាពដល់ឫសគល់។

​ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ កាតព្វកិច្ច និងតុល្យភាពនៃការជួយគ្នាក្នុងគ្រាមានអាសន្ន ត្រូវតែអមដោយគោលការណ៍នៃស្វ័យភាព និងការទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ខ្លួន។ ជាក់ស្តែង មិត្តល្អត្រូវតែជួយគ្នាតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន ជាពិសេសពេលមានអាសន្នឬមានវិបត្តិ ប៉ុន្តែ​អ្នកដែលត្រូវគេជួយ ក៏ត្រូវខិតខំជួយខ្លួនឯងជាមុនសិនដែរ។

​ការជួយជំនួសគ្រប់រឿងដោយមិនឱ្យសាមីខ្លួនបានខិតខំប្រឹងប្រែង គឺជាការបង្កើត «វប្បធម៌ពឹងផ្អែក»ហួសហេតុ ដែលធ្វើឱ្យបុគ្គលនោះចុះខ្សោយសមត្ថភាពអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង។ នៅក្នុងបរិបទសង្គមសម័យទំនើប ការជួយគ្នាប្រកបដោយនិរន្តរភាព គឺការផ្ដល់ការបង្រៀនរបៀបរកត្រី ជំនួសឱ្យការផ្ដល់ត្រីឱ្យហូបគ្រប់ពេល ដែលធ្វើឱ្យមិត្តក្លាយជាមនុស្សខ្សោយ និងបាត់បង់ឯករាជ្យភាព។

​ឆ្លងផុតពីវិសាលភាពបុគ្គល នៅពេលដែលទស្សនវិជ្ជាស្ដីអំពីមិត្តភាពត្រូវបានលើកកម្ពស់ដល់កម្រិតស្ថាប័ន និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋ គោលការណ៍សីលធម៌នៅតែរក្សាភាពនឹងនរដដែល ប៉ុន្តែវាទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រ និងការទូតប្រកបដោយប្រាជ្ញាញាណខ្ពស់បំផុត។

​នៅក្នុងការជួយដោះស្រាយជម្លោះ មិនថាជាកម្រិតស្ថាប័នឯកជន ឬរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋនោះទេ មិត្តល្អមិនមែនត្រូវចេញមុខទៅពាំងមុខជំនួសភាគីជម្លោះដោយងងឹតងងុល ឬលំអៀងនោះឡើយ។ ការចេញមុខបាំងមុខទាំងមិនដឹងខុសត្រូវ នឹងធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹង និងពង្រីកវិសាលភាពនៃជម្លោះឱ្យកាន់តែធំឡើង។

​នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន ដែលភូមិសាស្ត្រនយោបាយកំពុងមានភាពផុយស្រួយ និងពោរពេញដោយការប្រកួតប្រជែងគ្នារវាងមហាអំណាច មិត្តល្អក្នុងកម្រិតអន្តររដ្ឋតែងតែជ្រើសរើសវិធីសាស្ត្រ «ការទូតពីក្រោយខ្នង»។ ដូចដែលកម្ពុជាតែងតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍អព្យាក្រឹតភាព និងការទូតសន្តិភាព មិត្តភាពអន្តរជាតិល្អពិតប្រាកដ គឺការផ្ដល់វេទិកាជជែកដេញដោល ការផ្ដល់ប្រឹក្សាយោបល់យុទ្ធសាស្ត្រ ឬការប្រើប្រាស់អំណាចទន់ ដើម្បីសម្របសម្រួល។ វិធីសាស្ត្រនេះមិនត្រឹមតែជួយរក្សាបាននូវអធិបតេយ្យភាព និងកិត្តិយសរបស់ភាគីពាក់ព័ន្ធប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជៀសវាងបាននូវការធ្វើ​អន្តរាគមន៍លើសកម្រិត ដែលអាចនាំឱ្យមានអស្ថិរភាពថ្នាក់តំបន់ថែមទៀតផង។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

​មិត្តភាពដ៏ល្អប្រសើរ មិនថានៅកម្រិតបុគ្គល គ្រួសារ ស្ថាប័ន ឬកម្រិតអន្តរជាតិឡើយ គឺទាមទារឱ្យមានការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅរវាង «សេចក្តីស្រឡាញ់ និងការគោរពសេរីភាព» ក៏ដូចជារវាង «ភក្ដីភាពនិងការរក្សាគន្លងយុត្តិធម៌»។ មិត្តល្អបំផុត គឺជាអ្នកដែលមិនត្រឹមតែឈរនៅក្បែរយើងពេលមានសុខទុក្ខប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាអ្នកដែលជួយលើកកម្ពស់សេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ មិនបង្កបន្ទុកទម្ងន់ដល់គ្នា និងចេះប្រើប្រាស់ប្រាជ្ញាញាណក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិភាព ចីរភាព និងការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងពិភពលោកដែលកំពុងវិវត្តយ៉ាងឆាប់រហ័សនេះ៕

ច្រាំងកសិន្ធុជ្រុងខាងជើងប្រាសាទអង្គរវត្តចំនួន២០ម៉ែត្រកំពុងទទួលបានការជួសជុល និងពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ ស្របទៅតាមគោលការណ៍បច្ចេកទេសត្រឹមត្រូវពីក្រុមអ្នកជំនាញ នៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា។

លោកស្រី នង បូរ៉ាវី បុរាណវិទូនៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាបានលើកឡើងថា នេះជាដំណាក់កាលទី៩ហើយ នៃគម្រោងជួសជុលច្រាំងកសិន្ធុជ្រុងខាងជើងប្រាសាទអង្គរវត្ត ខណៈដែលគម្រោងនេះបានចាប់ផ្តើម ពីឆ្នាំ២០១៣មក។
ជាប្រចាំឆ្នាំ អាជ្ញាធរជាតិអប្សរាតាមរយៈនាយកដ្ឋានអភិរក្សប្រាសាទ និងបុរាណវិទ្យា បានលើកគម្រោងជួសជុលជាដំណាក់កាលៗ ដែលក្នុងមួយដំណាក់កាលមានប្រវែង២០ម៉ែត្រ ក្នុងបំណងដើម្បីលើកតម្លៃ និងសោភ័ណភាពច្រាំងកសិន្ធុនេះឡើងវិញ។ មកដល់ឆ្នាំ២០២៦នេះ គម្រោងជួសជុលសរុបមានចំនួន ១៨៣ម៉ែត្រហើយ។

លោកស្រី នង បូរ៉ាវី បានពន្យល់ថា ស្ថានភាពការខូចខាត​នៅច្រាំងកសិន្ធុនេះបណ្តាលមកពីអាយុកាល ប្រទេសមានសង្រ្គាមនាំឱ្យខ្វះការថែទាំបណ្តាលឱ្យគ្រឹះខាងក្រោមខូចខាត ធ្វើឱ្យថ្មនៅប៉ែកខាងលើរលុះស្រុតបាត់បង់រចនាសម្ព័ន្ធដើម។ កត្តារុក្ខជាតិ និងដើមឈើធំៗដុះតាមបណ្តោយច្រាំងពីដើម ក៏ជាកត្តាបង្កហានិភ័យរុញ និងញែកថ្ម​ឱ្យខូចទម្រង់ដើមផងដែរ។

ចំពោះការងារជួសជុលនេះ ក្រុមការងារនៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរាបានរើថ្ម ជួសជុលថ្ម ធ្វើទំនប់ បុកបង្ហាប់ដី និងរៀបចំថ្មទៅតាមទម្រង់ដើមវិញ។ ច្រាំងកសិន្ធុនេះមានកាំថ្មបាយក្រៀមខាងក្រោម៧កាំ និងថ្មភក់ចំនួន ៣កាំ។

លោកស្រី នង បូរ៉ាវី មានសុទិដ្ឋិនិយមថា ក្រោយពេលជួសជុលរួចរាល់នឹងជួយលើកតម្លៃ​ច្រាំងកសិន្ធុ​​អង្គរវត្តឱ្យកាន់តែស្រស់ស្អាត និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរចូលទៅអង្គុយទស្សនា ផ្តិតរូបភាព​កាន់តែច្រើនបន្ថែមទៀត៕

អត្ថបទ៖ នាង សំណាង
រូបភាព៖ ស៊ិន ប្រណី

ព្យុះទីហ្វុង Bavi បានវាយប្រហារ កោះ Sakishima ភាគខាងត្បូងរបស់ប្រទេសជប៉ុន ដោយបង្កជា ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង និងខ្យល់បក់ខ្លាំង នៅថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ ខណៈព្យុះនេះកំពុងបក់បោកឆ្ពោះទៅកោះតៃវ៉ាន់ ដែលជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរព្រមានអំពីហានិភ័យនៃទឹកជំនន់ និងបំណាក់ដី។
នៅលើកោះ Ishigaki ដែលជាផ្នែកនៃខេត្ត Okinawa ប្រឈម នឹងខ្យល់ និងភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង។

អាជ្ញាធរបានចេញការព្រមានអំពីខ្យល់បក់ខ្លាំងរហូតដល់ ១៩៨គីឡូម៉ែត្រ ក្នុងមួយម៉ោង។
ជើងហោះហើរ និងសេវាកម្មស្រឡាងឆ្លងកាត់កោះ Ishigaki ដែលជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយមមួយ នៅតែត្រូវបានផ្អាកពេញមួយថ្ងៃសៅរ៍នេះ។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍បានលុបជើងហោះហើរចំនួន ៣៤៥ជើង ហើយគ្រួសារជាង ២៤.០០០គ្រួសារ នៅខេត្ត Okinawa បានដាច់ចរន្តអគ្គិសនី។

នៅកោះជិតខាង តៃវ៉ាន់ រដ្ឋបាលបានជម្លៀសមនុស្សជាង ១៤.០០០នាក់ចេញពីតំបន់ភ្នំភាគច្រើន។
បើទោះបីជាព្យុះនេះកំពុងចុះខ្សោយបន្តិចម្តងៗ នឹងមិនវាយប្រហារកោះតៃវ៉ាន់ក៏ដោយ ក៏រដ្ឋបាលកំពុងចាត់វិធានការបង្ការ ដើម្បីការពារការបាត់បង់អាយុ ជីវិត ដោយសារការព្យាករ ដែល ថា នឹងមានភ្លៀងធ្លាក់កម្រិត ជិត ១ម៉ែត្រ នៅក្នុងតំបន់មួយចំនួន៕