ក្នុងរយៈពេល ២៥ ឆ្នាំចាប់តាំងពីក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធអាល់កៃដា (al Qaeda) បានប្លន់យន្តហោះដឹកអ្នកដំណើរ ហើយបើកទៅបុកអគារ World Trade Center ក្នុងទីក្រុងញូវយ៉ក និងអគារ Pentagon មក ក្រុមដែលបង្កើតឡើងដោយមេដឹកនាំ Osama bin Laden បានបង្កើតក្រុមឧទ្ទាមនានា និងជំរុញឱ្យមានការវាយប្រហារនានានៅជុំវិញពិភពលោក។

ទោះបីជាក្រុមនេះបានជួបប្រទះនឹងការបរាជ័យមួយចំនួន ជាពិសេសការសម្លាប់មេដឹកនាំ bin Laden ដោយកងកម្លាំងអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០១១ និងការលេចឡើងនៃក្រុម Islamic State (រដ្ឋឥស្លាម) ដែលជាគូប្រជែងក៏ដោយ ក៏អ្នកជំនាញអះអាងថាក្រុម al Qaeda នៅតែដើរតួជាប្រភពនៃការគាំទ្រ និងការបំផុសគំនិតសម្រាប់ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនៅក្នុងតំបន់ជាច្រើន ជាពិសេសនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។

តើក្រុម AL QAEDA ជាអ្វី?

ក្រុមភារវករ Al Qaeda បានលេចឡើងជាបណ្តាញជីហាដ (jihadist) អន្តរជាតិនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក bin Laden ដែលជាសកម្មប្រយុទ្ធដ៏មានទ្រព្យសម្បត្តិម្នាក់កើតនៅអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ លោកបានបញ្ជូនជំនួយដល់អ្នកស្ម័គ្រចិត្តជនជាតិអារ៉ាប់ដែលប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់សូវៀតមកលើប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានបន្ទាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧៩ ហើយលោកផ្ទាល់ក៏បានចូលរួមប្រយុទ្ធនៅទីនោះផងដែរ។

ក្រុម Al Qaeda បានក្លាយជាមេដែកទាក់ទាញក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធដែលមានបំណងចង់បង្កើតការគ្រប់គ្រងបែបឥស្លាមនិយមដ៏តឹងរ៉ឹង និងមានការស្អប់ខ្ពើមរួមគ្នាទៅលើសហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល និងរដ្ឋាភិបាលដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាមេរិកនៅក្នុងតំបន់។

លោក Bin Laden ត្រូវបានដកសញ្ជាតិអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតនៅឆ្នាំ ១៩៩៤ និងត្រូវបានបណ្តេញចេញពីប្រទេសស៊ូដង់នៅឆ្នាំ ១៩៩៦ ដោយលោកបានទៅជ្រកកោននៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន។

លោកបានចាប់ផ្តើមរៀបចំផែនការវាយប្រហារលើផលប្រយោជន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិកជាយូរមកហើយ មុនពេលមកដល់ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ ការវាយប្រហារលើកដំបូងដែលសហរដ្ឋអាមេរិកទទួលស្គាល់ថាជាស្នាដៃរបស់ក្រុម al Qaeda គឺការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅឆ្នាំ ១៩៩២ លើសណ្ឋាគារពីរក្នុងប្រទេសយេម៉ែន ដែលមានគោលបំណងសម្លាប់កងទ័ពអាមេរិកដែលកំពុងធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសសូម៉ាលី ប៉ុន្តែពួកគេបានចាកចេញរួចហើយ ឬកំពុងស្នាក់នៅកន្លែងផ្សេង។

នៅឆ្នាំ ១៩៩៦ លោកបានប្រកាសធ្វើសង្គ្រាមជីហាដប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងអាមេរិក ដែលលោកបានចោទប្រកាន់ថាជាកងកម្លាំងដែលកំពុងកាន់កាប់ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។

បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ មានការប្រកាសបង្កើត «រណសិរ្សឥស្លាមពិភពលោក» (World Islamic Front) សម្រាប់ធ្វើជីហាដប្រឆាំងនឹង «ជនជាតិជ្វីហ្វ និងពួកគ្រូសេឌ័រ» (Crusaders) និងការប្រកាសថាវាជាកាតព្វកិច្ចសម្រាប់អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមក្នុងការសម្លាប់ជនជាតិអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ពួកគេ មិនថាជាជនស៊ីវិល ឬយោធានោះទេ។

ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី ១១ ខែកញ្ញា ត្រូវបានអនុវត្តដោយជនចាប់ជំរិតយន្តហោះចំនួន ១៩ នាក់ ដែលក្នុងនោះ ១៥ នាក់មកពីប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ ពួកគេបានចាប់ជំរិតយន្តហោះចំនួន ៤ គ្រឿង ដោយយន្តហោះទី ៤ បានធ្លាក់នៅក្នុងវាលស្រែមួយកន្លែងក្នុងរដ្ឋ Pennsylvania បន្ទាប់ពីក្រុមអ្នកដំណើរបានសម្រុកចូលទៅក្នុងបន្ទប់បើកបរ។ ការវាយប្រហារទាំងនេះបានបណ្តាលឱ្យមនុស្សជិត ៣,០០០ នាក់បាត់បង់ជីវិត។

តើមានអ្វីកើតឡើងចំពោះមេដឹកនាំរបស់ក្រុមអាល់កៃដា (al Qaeda) បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី ១១ ខែកញ្ញា (9/11)?

សហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលឈ្លានពានប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាននៅខែតុលា ឆ្នាំ ២០០១ ដោយបានផ្ដួលរំលំរបបតាលីបង់ និងបណ្តេញក្រុមអាល់កៃដាចេញពីមូលដ្ឋានប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួន។

កងកម្លាំងប្រឆាំងតាលីបង់បានវាយដណ្តើមយកមូលដ្ឋានរបស់អាល់កៃដានៅតំបន់ភ្នំ Tora Bora ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០០១ ប៉ុន្តែលោក ប៊ិន ឡាដិន (bin Laden) បានគេចផុតពីការចាប់ខ្លួនអស់រយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ ដោយបានបញ្ចេញសារជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់កងកម្លាំងពិសេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានសម្លាប់លោកនៅក្នុងប្រតិបត្តិការវាយឆ្មក់មួយនៅឯលំនៅដ្ឋានរបស់លោកក្នុងទីក្រុង Abbottabad ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន នៅឆ្នាំ ២០១១។

យ៉ាងណាម៉ិញ លោក Khalid Sheikh Mohammed ដែលបានអះអាងថាជាអ្នករៀបចំផែនការនៅពីក្រោយព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី ១១ ខែកញ្ញា ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេសប៉ាគីស្ថាននៅឆ្នាំ ២០០៣។ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ ២០០៧ លោក Mohammed បាននិយាយថា លោកបានរៀបចំផែនការវាយប្រហារនោះ «តាំងពីដើមរហូតដល់ចប់» (from A to Z) នេះបើយោងតាមកំណត់ត្រានៃសវនាការយោធាដែលត្រូវបានចេញផ្សាយដោយមន្ទីរបញ្ចកោណ (Pentagon)។

ថ្មីៗនេះ ចៅក្រមម្នាក់បានបញ្ជាឱ្យលោក Mohammed (ដែលកំពុងត្រូវបានឃុំខ្លួននៅមូលដ្ឋាន Guantanamo Bay ប្រទេសគុយបា) និងជនជាប់ចោទរួមគ្នាបីនាក់ទៀត ត្រូវឡើងសវនាការនៅចំពោះមុខតុលាការយោធានៅខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៨ បន្ទាប់ពីមានភាពជាប់គាំងផ្នែកច្បាប់អស់រយៈពេលពីរទសវត្សរ៍។

តើឥទ្ធិពលរបស់ក្រុមភារវកម្មនេះបានរីករាលដាលយ៉ាងដូចម្តេចបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ 9/11?

ខណៈពេលដែលមេដឹកនាំរបស់អាល់កៃដាបានខ្ចាត់ខ្ចាយទៅទីផ្សេងៗ សកម្មជនប្រដាប់អាវុធដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយអាល់កៃដា ឬទទួលបានការបំផុសគំនិតពីមនោគមវិជ្ជារបស់ក្រុមនេះ បានធ្វើការវាយប្រហារជាច្រើនលើក។

ការវាយប្រហារដ៏សាហាវបំផុតរួមមាន ការវាយប្រហារនៅតំបន់ក្លឹបកម្សាន្តមួយក្នុងកោះបាលី (Bali) នៅឆ្នាំ ២០០២ ដែលបានសម្លាប់មនុស្ស ២០២ នាក់, ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកដែលបានសម្លាប់មនុស្សជាង ១៩០ នាក់នៅលើរថភ្លើងក្នុងទីក្រុងម៉ាឌ្រីដ (Madrid) នៅឆ្នាំ ២០០៤ និងការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតដែលបានសម្លាប់មនុស្ស ៥២ នាក់នៅលើរថភ្លើងក្រោមដី និងរថយន្តក្រុងក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍ (London) នៅឆ្នាំ ២០០៥។

ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាល់កៃដាបានលេចឡើងនៅក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា និងតំបន់ផ្សេងទៀត។ ក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងបំផុតគឺស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ដែលជាកន្លែងដែលអាល់កៃដាបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងអាម៉េរិក ហើយបានពង្រីកទីតាំងមួយឡើងនៅអាហ្វ្រិកខាងជើងក្នុងឆ្នាំ២០០៧ និងមួយទៀតនៅឧបទ្វីបអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩។ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០១១ ក្រុម Nusra Front របស់ al Qaeda បានក្លាយជាកម្លាំងមួយនៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅប្រទេសស៊ីរី។

តើក្រុម Al Qaeda សកម្មខ្លាំងបំផុតនៅឯណាខ្លះនាពេលបច្ចុប្បន្ន?

ប្រទេសសូម៉ាលី និងតំបន់ Sahel នៃអាហ្វ្រិកខាងលិច គឺជាតំបន់សំខាន់ៗនៅក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក ដែលក្រុមដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយ Al Qaeda កំពុងពង្រីកឥទ្ធិពល និងគ្រប់គ្រងទឹកដីយ៉ាងទូលំទូលាយ។

ក្រុម TTP បានពង្រីកសកម្មភាពបះបោររបស់ខ្លួននៅភាគពាយព្យនៃប្រទេសប៉ាគីស្ថាន។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិដែលបានចេញផ្សាយកាលពីខែមុន ក្រុមនេះទទួលបានការណែនាំផ្នែកមនោគមវិជ្ជា ការបណ្តុះបណ្តាល និងការគាំទ្រពីក្រុម Al Qaeda។

ប្រទេសប៉ាគីស្ថានអះអាងថា ថ្នាក់ដឹកនាំ និងសមាជិកប្រយុទ្ធជាច្រើនរបស់ក្រុម TTP មានមូលដ្ឋាននៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន ដែលជាកន្លែងដែលក្រុមតាលីបង់បានត្រឡប់មកកាន់អំណាចវិញនៅឆ្នាំ ២០២១ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកបានដកកងទ័ពចេញ។

នៅក្នុងខែកុម្ភៈ របាយការណ៍មួយផ្សេងទៀតរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិបានលើកឡើងថា ក្រុម Al Qaeda «នៅតែបន្តទទួលបានការគាំទ្រពីអាជ្ញាធរជាក់ស្តែង» (de facto authorities) នៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន ដែលសំដៅទៅលើរដ្ឋាភិបាលតាលីបង់ ហើយថា «បំណងប្រាថ្នាក្នុងការធ្វើប្រតិបត្តិការនៅក្រៅប្រទេស» របស់ខ្លួននៅតែ «មិនថយចុះឡើយ»៕